Trang thông tin điện tử về An toàn vệ sinh lao động, Cục An toàn lao động

TT - Tại TP.HCM, mỗi ngày có hàng trăm công trình, công trường xây dựng lớn với hàng chục nghìn lao động làm việc. Chưa kể nhiều công trình xây dựng nhà dân đếm không xuể. Những công trình này luôn tiềm ẩn nguy cơ xảy ra tai nạn lao động (TNLĐ). Chỉ trong chín ngày đầu tháng 3-2009, tại TP.HCM đã xảy ra 12 vụ TNLĐ chết người, trong đó có tám vụ trong lĩnh vực xây dựng.

Đứng ngồi chênh vênh trên mép sàn, đằng sau không có che chắn nhưng những công nhân vẫn vô tư làm việc (ảnh chụp tại một công trường xây dựng ở khu Hưng Gia 4, khu đô thị Phú Mỹ Hưng, Q.7, TP.HCM - Ảnh: TRUNG CƯỜNG

Có mặt tại khu vực thi công dự án đại lộ đông - tây từ Q.6-Q.1 vào những ngày đầu tháng 3-2009, chúng tôi thấy hầu hết các khu vực thi công không hề có biển cảnh báo không lại gần các máy đang hoạt động. Xung quanh các máy đào, máy xúc... được che chắn rất sơ sài. Nhiều công nhân không được trang bị đủ bảo hộ lao động vẫn làm việc cạnh các máy đang hoạt động.

Đoạn từ cầu Ông Lãnh đến cầu Calmette, Q.1, một tài xế đang điều khiển xe đào giữa đường chính, chợt móc điện thoại ra nghe, trong khi xe vẫn chạy về phía trước. Khi thấy chúng tôi chụp hình, tài xế này mới dừng xe lại.

Tại khu vực gói thầu số 6, đường Trần Văn Kiểu, Q.5, việc che chắn và cảnh báo đều không có. Trong khi cũng tại nơi này, giữa tháng 2-2009 đã xảy ra một vụ TNLĐ chết người do công nhân đi ngang qua khu vực máy đào không có che chắn và biển cảnh báo. Nạn nhân là ông Hoàng Lâm Tình, 48 tuổi, quê Thanh Hóa. Ông Tình đi tắt qua khu vực máy đào đất đang hoạt động để ra nơi làm việc. Bất ngờ máy đào quay đổ đất sang nơi khác, phần đuôi của máy đào đè lên ngực ông Tình và đẩy ông vào ống cống thoát nước.

Tại cầu Nguyễn Văn Cừ, Q.5, một máy cẩu đang cẩu một cây sắt lớn từ bên dưới lên cầu. Người công nhân không trang bị bảo hộ lao động chạy quanh cần cẩu để hướng dẫn việc thả cây sắt xuống vị trí. Hình ảnh này cũng tương tự tại công trường dự án đại lộ đông - tây, công trình xây dựng cầu Rạch Đỉa...

Tại các khu Hưng Gia 3, Hưng Gia 4, khu đô thị Phú Mỹ Hưng, Q.7, nhiều công nhân xây dựng như đùa giỡn với tử thần! Tại một công trình xây dựng căn hộ trên đường Cao Triều Phát, một công nhân không có phương tiện bảo hộ lao động leo từ sàn tầng ba xuống giàn giáo. Cách đó không xa, hàng chục công nhân làm việc trên tầng hai một công trình, bao quanh không được che chắn. Nhiều người quay lưng về hướng không che chắn mải miết làm việc.
Họ liên tục di chuyển, bàn chân đứng cạnh mép sàn nhà trông rất nguy hiểm (chỉ cần sơ sẩy một chút là có thể rơi xuống đất). Nhiều người còn leo trèo, đi đứng trên những đà ngang. Hầu hết “nón bảo hộ” của họ là... nón và mũ mềm!

Một công nhân leo từ sàn tầng ba xuống giàn giáo tại một công trình xây dựng ở khu Hưng Gia 3, khu đô thị Phú Mỹ Hưng, Q.7, TP.HCM - Ảnh: TRUNG CƯỜNG

Theo Thanh tra Sở LĐ-TB&XH TP, TNLĐ trên công trình xây dựng chủ yếu do các nguyên nhân ngã cao từ giàn giáo, sập đổ giàn giáo, điện giật... Ông Nguyễn Quốc Việt, phó chánh thanh tra Sở
LĐ-TB&XH TP, nhìn nhận vấn đề an toàn lao động tại các công trình xây dựng đang ở mức báo động. Theo ông Việt, ở lĩnh vực này lao động hay biến động nên công tác huấn luyện an toàn lao động không thể liên tục. Mặt khác, nhiều chủ doanh nghiệp, nhà thầu không có ý thức về pháp luật lao động.
Trong ngành xây dựng, hiện tượng bán thầu và sử dụng lao động qua cai thầu rất phổ biến. Kèm theo hiện tượng này là việc khoán công tác an toàn lao động cho cai thầu. Do thiếu kinh nghiệm và hạn chế chi phí, cai thầu không trang bị đủ phương tiện bảo hộ lao động cho công nhân. Nguy cơ TNLĐ theo đó tăng cao. Thực tế cho thấy TNLĐ tại công trình xây dựng do cai thầu chiếm số đông.
Điển hình như vụ TNLĐ tại công trình xây dựng căn hộ cao cấp New Sài Gòn, huyện Nhà Bè, ngày 3-3-2009. Nạn nhân là ông Nguyễn Hữu Công, 32 tuổi, cai thầu“bậc hai” của nhà thầu chính. Ông Công chết trong giếng thang máy ở tầng 15. Theo lời kể của công nhân, ông Công đi về hướng giếng thang máy ở sàn tầng 21 rồi không thấy trở lại. Thanh tra Sở LĐ-TB &XH cho biết khu vực giếng thang máy từ tầng 16 đến tầng 21 của công trình này không được rào chắn.
Cũng theo ông Việt, từ giữa năm 2008 đến nay, vật giá xây dựng biến động lớn, các nhà thầu thua lỗ nên bớt xén vật tư, giảm kinh phí công tác bảo hộ lao động, giảm lực lượng giám sát... dẫn đến điều kiện tổ chức an toàn lao động thật sự đáng lo ngại. Theo quy định, trên 300 công nhân mới có một cán bộ an toàn lao động, nhưng với đặc thù của ngành xây dựng luôn tiềm ẩn nguy cơ TNLĐ thì với tỉ lệ này, cán bộ an toàn không thể bao quát hết. Ngoài ra, ông Việt cũng thừa nhận lực lượng thanh tra quá mỏng không thể thanh tra hết số lượng doanh nghiệp lớn trên địa bàn TP.

Nhiều vụ TNLĐ chưa được điều tra, thống kê
Theo Bộ LĐ-TB&XH, trong năm 2008 chỉ có trên 6% số doanh nghiệp báo cáo tình hình TNLĐ về cơ quan chức năng. Nhiều vụ TNLĐ ở các công trình xây dựng nhà ở của dân chưa được tiến hành điều tra, thống kê. Bộ LĐ-TB&XH cho rằng trong khi TNLĐ ngày càng gia tăng thì tiến độ điều tra các vụ TNLĐ chết người vẫn rất chậm, có trên 45% trong tổng số vụ TNLĐ không kết luận được nguyên nhân cụ thể...

Theo phân tích, có trên 50% các vụ TNLĐ có nguyên nhân từ người lao động và người sử dụng lao động vi phạm quy trình an toàn lao động, không có phương tiện bảo vệ.

Ông Huỳnh Tấn Dũng - chánh thanh tra Sở LĐ-TB&XH TP - cho biết hiện chưa có cơ chế phối hợp kiểm tra đối với công trường xây dựng. Để kiểm tra toàn diện về an toàn lao động phải có đoàn kiểm tra liên ngành. Theo cơ chế hiện nay, thanh tra viên lao động có thể kiểm tra đột xuất, nhưng chỉ phạt tối đa 200.000 đồng/lỗi đối với người lao động chứ không xử phạt được người sử dụng lao động. Chỉ với 10 thanh tra viên lao động có thẻ thanh tra thì việc kiểm tra chỉ là... “gãi ngứa”!

Năm 2007, UBND TP có công văn chỉ đạo Sở LĐ-TB&XH TP chủ trì về công tác kiểm tra an toàn lao động tại các công trình xây dựng. Hằng năm, thanh tra Sở LĐ-TB&XH TP và Sở Xây dựng TP đều phối hợp thanh tra liên ngành nhưng chỉ đi một số công trình lớn. “Số công trường được kiểm tra so với tổng số công trường như muối bỏ biển”, ông Việt nói. Ông Việt băn khoăn: “Thanh tra xây dựng các phường, xã có thể xử phạt về lĩnh vực an toàn lao động tại các công trình trong dân, nhưng hiện lực lượng này xử phạt chưa nhiều nên vi phạm vẫn tiếp diễn”.

Về công tác xử lý TNLĐ, ông Việt cho rằng có nhiều khó khăn dẫn đến xử lý chậm và tồn đọng. Nguyên do là phải chờ cơ quan công an chuyển hồ sơ (diễn biến TNLĐ, kết quả pháp y) qua mới có thể kết luận được. Hiện các thông tư chưa quy định rõ thời hạn cơ quan công an chuyển hồ sơ cho đoàn điều tra TNLĐ kết luận. Vì vậy, tình trạng cơ quan công an chuyển hồ sơ chậm hoặc “ngâm” là phổ biến. Theo quy định, thời gian điều tra và lập biên bản TNLĐ không quá 20 ngày (tối đa không quá 40 ngày) làm việc đối với vụ TNLĐ chết người. Nhưng thực tế đoàn điều tra TNLĐ kết luận một vụ TNLĐ trung bình khoảng 3-6 tháng trở lên (nhanh hay chậm còn tùy thuộc... cơ quan công an).

Ngoài ra, khi đoàn điều tra TNLĐ đề nghị khởi tố vụ án thì tỉ lệ hồi âm từ phía cơ quan công an rất thấp. Có vụ rơi vào im lặng. Điển hình như vụ TNLĐ tại công trình xây dựng trụ sở Công ty Intel Việt Nam làm hai người chết. Đến nay hơn ba tháng kể từ ngày đoàn điều tra TNLĐ đề nghị công an, Viện KSND Q.9 khởi tố vụ án nhưng hai cơ quan này vẫn chưa phản hồi. Theo quy định, trong thời hạn 20 ngày (kể từ ngày nhận được văn bản kiến nghị khởi tố vụ án), cơ quan công an có trách nhiệm thông báo bằng văn bản kết quả giải quyết. Trường hợp có nhiều tình tiết phức tạp thì thời hạn trả lời không quá hai tháng. Khi xảy ra TNLĐ, tâm lý chung của các nhà thầu là thường che giấu vụ việc.
Việc chậm trễ, thiếu kiên quyết trong xử lý TNLĐ cùng với mức xử phạt tối đa không quá 20 triệu đồng/một lần vi phạm đã khiến các doanh nghiệp, nhà thầu coi thường pháp luật và tính mạng người lao động. Những rủi ro có thể phòng ngừa, những cái chết đáng lý không xảy ra, nhưng thực tế vẫn xảy ra và ngày càng đáng lo ngại.