Trang thông tin điện tử về An toàn vệ sinh lao động, Cục An toàn lao động

Chiều 1/11, hai người đàn ông chui xuống hầm xử lý nước thải của nhà hàng Hoa Sứ Đỏ (thuộc sạn Đệ Nhất, số 1 Hoàng Quốc Việt, TP HCM) rồi không thấy lên nữa. Khi được cứu lên, họ đều hôn mê vì ngạt. Một người đã không qua khỏi.

Hai nạn nhân là Đặng Ngọc Thành, 26 tuổi, quê Long An, công nhân Công ty xây dựng Á Châu và Nguyễn Văn Phụng, 40 tuổi, quê Tiền Giang. Hầm xử lý nước thải, nơi họ chui xuống làm việc có diện tích hơn 20 m2, sâu 2 m, miệng hầm hẹp.

Khi thấy Thành và Phụng mãi không lên, bảo vệ nhà hàng đã dùng thang dây để cứu hai anh. Nhưng khi đưa được lên miệng hầm, họ đều đã nằm bất động, toàn thân ướt sũng, người tím tái, ngưng thở. Dù được các bác sĩ của Bệnh viện Hoàn Mỹ cấp cứu nhưng anh Thành đã không qua khỏi.

Anh Phụng may mắn thoát chết, bàng hoàng kể: "Trước khi chui xuống hầm, chú Thành còn bảo tôi cứ ăn cho hết ổ bánh mì, để chú chui xuống trước. Không ngờ 3-4 phút sau nhìn xuống hầm, tôi chỉ thấy mặt nước phẳng lặng, gọi mãi không thấy chú Thành trả lời... Tôi vội chui xuống, chưa cứu được chú ấy thì đã ngất lịm, không hay biết gì”.

Chuyện chết và ngất do ngạt khi chui xuống hầm, cống, giếng không phải hiếm gặp. Cách đây 1 tháng, tại mỏ vàng Bồng Miêu (huyện Phú Ninh, Quảng Nam), 4 người đàn ông chết do ngạt thở trong hầm vàng sâu giữa lòng núi, trong đó có 3 anh em ruột.

Cuối tháng 6/2005, ở xã Cam Phước Đông, thị xã Cam Ranh, tỉnh Khánh Hòa cũng xảy ra một vụ tai nạn rất thương tâm, khiến cả bốn người bị chết chỉ trong vài phút. Anh Nguyễn Xuân Quang thấy cái giếng khô cạn lâu ngày bắt đầu có nước trở lại sau vài ngày mưa, liền bảo cậu con trai 13 tuổi chui xuống vét cho sạch.

Lát sau, không thấy động tĩnh gì, anh Quang trèo xuống theo, rồi cũng "im ắng" Vợ anh hốt hoảng kêu hàng xóm sang giúp. Anh Nguyễn Xuân Khang, rồi Nguyễn Thanh Sơn lần lượt xuống giếng cứu nhưng cả hai đều không lên nữa. Tất cả họ đều bị chết ngạt do hơi độc dưới giếng.

Ngoài ra, còn nhiều cái chết thương tâm khác khi người lao động chui vào dọn dẹp vệ sinh các hầm sà lan, hầm trên boong tàu, thùng sâu, ống cống...

Bác sĩ Nguyễn Xuân Mai, Viện phó Viện Vệ sinh y tế công cộng TP HCM, cho biết trong giếng sâu, giếng nông nhưng lâu không sử dụng, hầm chứa trên boong tàu, thuyền, sà lan... để lâu ngày có rất nhiều loại khí độc ẩn chứa. Ở những nơi như thế, khí độc thường nặng hơn ôxy nên nằm chìm bên dưới. Nồng độ khí ôxy ở những nơi này rất thấp, chỉ khoảng 10-12%, trong khi nồng độ carbonic lại rất cao. Do đó, người chỉ cần thò đầu xuống là bị ngạt.

Đặc biệt, ở các hệ thống cống sâu, hầm xử lý nước thải thường là hỗn hợp của rất nhiều chất hữu cơ và vi sinh. Các chất thải tác động lên nhau, chuyển hóa lẫn nhau, tạo ra các chất khí độc và rất độc luân chuyển trong lòng cống đó. Dòng chảy trong lòng cống thường chậm, hay tắc nghẽn nên tích đọng chất độc càng nhiều.

Phải kiểm tra trước khi xuống.

Bác sĩ Xuân Mai cho biết, có thể ngăn ngừa những cái chết bất ngờ kể trên bằng phép thử rất đơn giản. Trước khi chui xuống giếng, hầm, cống, có thể bắt con gà, chim hoặc dùng nến, đèn dầu... cột vào đầu cây dài thả xuống để kiểm tra. Nếu gà giãy giụa chết, đèn tắt thì ở đó rất nguy hiểm, không được xuống vì có nhiều khí độc và rất thiếu ôxy. Muốn xuống, phải có máy thổi hơi thả xuống lòng giếng, cống, hầm... để pha loãng khí độc và đẩy khí độc lên. Khi chắc chắn không khí trở lại bình thường mới xuống được.

Khi vào giếng sâu, hầm sâu, thùng sâu, hầm chứa, thùng chứa kín lâu ngày... phải mở toang nắp, đeo mặt nạ dưỡng khí. Đối với người dân không có mặt nạ cũng phải mở rộng nắp cho thoáng, có máy thổi dưỡng khí (oxy) xuống hầm, hố, cống, giếng. Với đường cống, hầm xử lý nước... phải mở nắp cống 2-3 giờ, có rào chắn an toàn cho người đi đường để không khí sạch ở trên lùa xuống rồi mới làm việc.

Khi có người xuống cống làm việc, phải bố trí người ngồi trên túc trực, theo dõi, quan sát người chui xuống thế nào. Không bao giờ để ai ở dưới cống một mình. Người xuống luôn phải đeo dây bảo hiểm ở lưng, kết nối với dây an toàn ở người bên trên. Hai nên phải có quy ước ở dưới để theo dõi sự an toàn, chẳng hạn nếu giật dây liên tục là phải nhanh chóng kéo lên ngay. Việc chui xuống cứu có thể làm người cứu cũng chết theo.

Khi có người bị ngạt, việc cấp cứu ban đầu tại chỗ rất quan trọng. Nạn nhân phải được xoa bóp tim ngay và hà hơi thổi ngạt. Người lao động phải được huấn luyện các biện pháp sơ cứu này để họ tự cứu nhau trước, vì chỉ cần sau năm phút là não đã chết không hồi phục.