Trang thông tin điện tử về An toàn vệ sinh lao động, Cục An toàn lao động

TT - Dòng thạch nham tạo nên những viên đá saphia như một ma lực cuốn hút bao phận người đến vùng núi Đá Bàn (trải dài trên địa phận hai xã Hồng Liêm và Hồng Sơn, huyện Hàm Thuận Bắc, tỉnh Bình Thuận) để nuôi những giấc mơ giàu sang, đổi đời. Để rồi nhiều gia đình tan nát, những xác thân dặt dẹo, hàng lô lốc người trắng tay, những cái chết không tìm thấy xác...

Đang mải mê đục sái dưới một miệng hầm ăn sâu vào lòng đất hơn chục mét thì có ai đó hô to: “Lên đi, lên đi, có nguy, có nguy...”. Tôi vừa kịp lao ra khỏi miệng hầm cũng là lúc khối núi con đổ ầm xuống lấp kín miệng hang.

Cái chết ở vùng núi Đá Bàn này xem ra không làm người ta xôn xao bằng có ai đó trúng được viên đá quí to. Ông Nguyễn Văn Cận, trú thôn 1, xã Hồng Sơn, cho biết ông đã hoạt động trong “ngành” đá quí kể từ khi “nổ bãi” đến nay (khoảng năm 1991). Theo ông Cận, người “có công” phát hiện vùng đất hoang dại trồng rẫy mì ẩn chứa kho tàng đá quí là ông Nguyễn M., trú thôn 5, xã Hồng Liêm. “Thấy ổng tối ngày bới đào, mọi người hỏi thì ổng ậm ừ bảo là đào dò mạch nước. Lạ cái là hễ thấy có bóng người lại gần thì ổng nghỉ tay, họ đi, ổng lại đào. Sinh nghi, người ta rình và phát hiện nơi này có đá quí. Chẳng mấy chốc, tin ông M. đào đá quí lan rộng toàn xã”. Những thông tin như hầm thằng Bảy, thằng Năm liên tục trúng đá trong chốc lát trở thành triệu phú, đã kích thích dân tứ xứ đổ về kiếm vận may. Ở đây, đâu đâu cũng đặc đen cảnh con người ta cuốc đào, bơi móc.

Vùng được xem là bãi đá quí ở Đá Bàn rộng hàng trăm hecta được xé lẻ thành nhiều bãi như bãi Dầu, bãi Nháp, bãi Nước, bãi Ramba Khánh, bãi Chỉ Xó, bãi Đá Đen, bãi Cháy, bãi Gộp... Vì giấc mơ “lên đời thành triệu phú” nên đông đảo nông dân trong vùng chẳng màng đến “trồng cây, nuôi con”, ai nấy ngày đêm miệt mài bới đào khui hầm, lọc sái...

Bây giờ đang là mùa khô nên lượng người đổ ra bãi không nhiều, phần vì không có nước để đãi sái (quặng đá), phần vì họ không còn lực để đào. “Khi nào “trời khóc”, đất mềm ra, họ sẽ lại về” - đang khui hầm tại bãi núi trọc ở thôn 3, xã Hồng Sơn, Nguyễn Tâm - thợ tầm đá có “thâm niên” hơn chục năm - nói như thế khi rủ tôi cùng bỏ sức đi “móc sái”. Tôi theo Tâm ra bãi trong vai người đi “móc sái”, tìm vận may ở những hầm đã bị khai quật lên xuống bao nhiêu lần. Một vùng rộng lớn tan hoang trải mút tầm mắt, đâu đâu cũng ngổn ngang cảnh vô số mảng đất bị móc ruột thành hầm hố, bên dưới là hàng trăm con người mải mê bới đào. Tôi lân la làm quen với một “đồng nghiệp” tên Hải: “Vô mánh không?”, anh cười cay đắng: “Mánh gì mà vô ông ơi, ráng mót để kiếm cơm qua ngày thôi. Bây giờ muốn “ăn ngon” phải có tiền thuê xe cơ giới banh hầm cho rộng, móc cho sâu kia, tui chỉ chờ vận may thôi”.

Hầm đá mà Tâm khai quật có kích thước cỡ 8x10m, đã được múc sâu hơn chục mét. Ở độ sâu này, Tâm và ba “chiến hữu” khác đã đào ngầm theo hình xương cá vào hơn chục mét nữa để tìm sái. Thấy tôi lo lắng, vẻ mặt bồn chồn khi cứ đứng trên miệng hầm như đã nhìn thấy địa ngục bên dưới, Tâm trấn an: “Lần đầu tiên vào hầm, anh mày cũng khiếp lắm, nhưng cứ nghĩ đến cảnh nhà to cửa rộng, xe hơi đổi đời là quên hết thôi! Đừng quá lo, sống chết có số cả”.

Do là “lính mới” nên tôi được “đại ca” Sển kèm cặp. Để vào ngầm, tôi phải khom người, lội bì bõm dưới nước trong tiếng trống ngực đập thình thịch. Chỉ trong chốc lát bóng đêm đã ập tới cùng cái nóng hầm hập, Sển cầm đèn pin rọi phía trước cho tôi bò xuống sâu bên dưới, tôi bò theo sau mường tượng đủ thứ chuyện hiểm nguy. Sẽ ra sao nếu khối đất đá mà tôi đang đội đầu đổ sụm xuống? Nhớ đến lời kể của ông Cận khi chưa vào bãi, tôi đã nghe rụng rời: “Gì chứ chuyện bỏ xác, liệt toàn thân do đất lở, sụp hầm, thiếu dưỡng khí ở đây xảy ra như cơm bữa”.

Vào đến tầng cuối của hầm, Sển dùng xà beng xỉa vào đất thùm thụp và lạnh lùng nói: “Mày gom tất cả mẻ đất này bỏ vô bao coi, rồi bò chuyển ra”. Mùi ẩm mốc do nước đọng không thoát được phả lên khiến tôi như ngưng thở khi lôi bao đất đầu tiên lên, nước ngầm từ thành hang nhỏ từng giọt trên đầu làm hai mang tai nhức buốt như đang bị tra tấn. Sau gần hai giờ xắn, xỉa, lẩy, móc kịch liệt, Sển nghỉ tay, ngửa mặt lên há miệng như cá đớp nước, không khí. Tôi lạnh người khi biết không phải Sển mệt mà “đụng hầm thằng Chín Quảnh rồi, lách ra tìm ngầm khác thôi”. Dưới lòng đất thâm u vậy mà hầm này ăn thông với hầm kia, ăn thông với nhau nên tạo một vùng đất rỗng chân. Sển nói bây giờ là mùa nắng đất cứng ít lo, chứ khi mưa về, đất thấm nước, với cú xỉa sai đường là có thể mãi mãi nằm lại dưới này rồi.

Hàng tấn đất đá được đưa từ dưới hầm sâu lên để tìm một vài viên đá quí - Ảnh: Thành Nguyễn

Sển tiếp tục xỉa xà beng vào một tầng sái nằm vuông góc với hướng đi ban đầu. Vào khoảng chừng hơn mét thì bỗng có tiếng đập thình thình trên đầu và tiếng ai đó hét to: “Lên đi, có nguy, có nguy...”, Sển vội lắc vai tôi đẩy thốc ra phía sau và cả hai cùng bò thục mạng, tôi quá sợ hãi đánh rơi cả chiếc đèn pin vào vũng nước. Tôi bò trong bóng đêm dày đặc bằng bản năng của kẻ sắp chết. Phía sau, Sển gào to “Nhanh lên, nhanh lên”. Cao xanh đón chúng tôi bằng ánh nắng gay gắt cũng là lúc khối núi đất đá từ bên trên sụt lở lấp kín miệng hầm. Tôi như kẻ chết đi sống lại, nhưng thật lạ, Sển vẫn ngồi đó nhìn tôi và làu bàu với đám thợ đang bu quanh: “Cả ngày trời coi như công cốc. Thằng này vía nặng, xui quá!”.