Trang thông tin điện tử về An toàn vệ sinh lao động, Cục An toàn lao động

Những bức ảnh chụp lại hiện trường, những cái chết thương tâm, tức tưởi, những dòng lý lịch ngắn ngủi của những công nhân xấu số… Tất cả khiến chúng tôi rùng mình khi lần giở xem lại. Mọi thứ dường như vừa xảy ra và vẫn đang tiếp diễn. Chỉ riêng tháng 11 này, đã có gần chục cái chết thương tâm như thế…

Ngày 29/8/2008, tại Công ty RDC, một công nhân đã chết do máy trộn hồ nghiền nát đầu. Ngày 16/11/2008, tại công trình Đại lộ Đông Tây khu vực giữa cầu Nguyễn Văn Cừ và cầu chữ Y, đường Nguyễn Biểu, phường 1, quận 5, TP Hồ Chí Minh, xảy ra một vụ tai nạn nghiêm trọng: Nạn nhân là anh Nguyễn Văn Xuyên, sinh năm 1984, quê Trà Vinh bị điện giật chết. Những dòng thông tin này không hiếm trên mặt báo, những hồ sơ tương tự đang làm dày lên xấp hồ sơ của thanh tra an toàn lao động… Tai nạn lao động đang ngày càng nhiều cùng với các công trình xây dựng đang mọc lên trong thành phố.

Anh Hà Văn Tân đang làm việc tại một công trình chung cư cao tầng ở quận Bình Thạnh, TP. Hồ Chí Minh. Quê anh là vùng đất nghèo nàn, sát biên giới của tỉnh Long An. Chị Gái - vợ anh không giấu được vẻ lo âu khi nói về công việc của chồng: “Ở đây không có điện thoại cũng không có báo đài, mỗi lần anh Tân đi là coi như cách biệt mọi liên lạc với vợ con, gần đây tôi lo lắm do nghe tin nhiều người làm thợ hồ ở TP. Hồ Chí Minh bị chết hoặc bị thương tại công trường…”. Có rất nhiều người ở các vùng quê, họ là trụ cột của gia đình, lên TP.HCM mưu sinh với hy vọng kiếm chút tiền, nhưng đôi khi chỉ một lần sơ ý, có thể họ sẽ một đi là không có lần trở lại.

"Điều kiện an toàn" trên tầng 8 (ảnh to) - Mỏ hàn tự chế bằng mấy thanh sắt trần ghép lại (ảnh nhỏ)

Cùng nỗi lo lắng khi nói về con trai là anh Bùi Thành Trung, đang làm thợ sơn cho một công trình xây dựng tại quận 9, bà Trần Thị Mơ xót xa kể: “Tháng trước nó không về, tôi phải khăn gói lên Sài Gòn nhưng tìm mãi không ra địa chỉ nó ở. Đến khi tìm được thì người ta bảo nó đang nằm viện vì bị gỗ rơi vào đầu, may thay chỉ bị thương nhẹ, sau đó tôi nài nỉ nó về quê nhưng nó nhất quyết đi công trình khác”. Nói chuyện với chúng tôi, Trung tâm sự: “Về quê không thể tìm được việc làm, thương mẹ lắm nhưng em không còn cách nào khác. Vả lại, để trở thành thợ sơn đã tốn rất nhiều công sức, không được học hành mà giờ sống được nghề này, bỏ thì phí lắm”.

Anh Trần Ngọc Châu, sinh năm 1984, quê Nam Định, đang làm việc tại một công trình xây dựng nhà ở tại khu chung cư mới Thảo Điền, quận 2, TP. Hồ Chí Minh tâm sự: “Tối chúng tôi cũng bị gọi đi làm, chủ thầu nói là sẽ bồi dưỡng thêm. Tại công trường, ánh sáng rất yếu, vừa làm vừa rất hồi hộp, khi cần hỗ trợ cũng không biết gọi ai. Có lần đang ở tầng cao, đột nhiên thiết bị nâng ngừng hoạt động, tôi phải ngồi chịu trận trên đó mấy tiếng đồng hồ!”.

Hiện tại ở TP. Hồ Chí Minh có đến hàng ngàn công trình xây dựng cao tầng phân bổ ở hầu hết các quận, huyện. Những công trình xây dựng dân dụng vừa nhỏ và vừa thì không đếm xuể. Nhưng để tìm một công trình xây dựng đảm bảo được tất cả tiêu chí an toàn trong thi công thì quả là chuyện không dễ. Nỗi ám ảnh không chỉ đến với những công nhân đang trực tiếp thi công, mà ngay cả người đi đường cũng phải… chạy vội vàng khi đi ngang qua những chiếc cần cẩu “chọc trời” đang vươn ra những con đường ở khu vực trung tâm TP. Hồ Chí Minh.

Sập cần cẩu xuống đường đã không còn là chuyện hiếm ở các công trình xây dựng. Sự cố gãy cần cẩu ở công trình Centec Tower trên đường Nguyễn Thị Minh Khai gần đây là một ví dụ điển hình…

Vòng quanh một vài công trình xây dựng cao ốc trong nội thành TP. Hồ Chí Minh cho thấy, phần lớn các công trình này không thiết kế lưới chống vật rơi và lưới chắn chủ yếu là để chống bụi. Trong số ít những công trình có trang bị lưới chống rơi thì cũng không đảm bảo an toàn, đúng theo quy định. Khoảng cách giữa hai giàn lưới tại các công trình thường cách nhau đến 2-3 tầng. Trong khi theo quy định khoảng cách tối đa chỉ 6m. Giàn giáo lắp mang tính tạm bợ là chuyện tương đối phổ biến bên trong toà nhà, dẫn đến nguy cơ té ngã rất lớn.

Số liệu phân tích nguyên nhân tử vong trong những vụ tai nạn cho thấy, chết do ngã từ trên cao là một trong những nguyên nhân chính. Thống kê của Thanh tra An toàn lao động, Sở Lao động – Thương binh và Xã hội thành phố cho thấy, từ đầu năm đến nay đã xảy ra trên 10 vụ tai nạn do ngã cao từ giàn giáo, giáo chống đổ bê tông.

Ngoài nguyên nhân ngã từ trên cao, điện giật cũng là một nguyên nhân khá phổ biến. Thực tế tại các công trình mà chúng tôi tiếp cận được cho thấy nguy cơ này luôn rình rập. Tai nạn điện nghiêm trọng xảy ra ngày càng nhiều xuất phát từ các công trình xây dựng cao tầng gần đường dây cao thế, những xe cẩu, xe nâng hoạt động sát đường dây khi trời mưa, sấm sét, nguy cơ phóng điện là rất lớn. Quy định về an toàn trong xây dựng yêu cầu, dây dẫn điện phải có 2 lớp vỏ bọc cách điện và phải treo trên cao. Ngoài ra, để đảm bảo an toàn, hệ thống điện ở các công trình này phải có cầu dao tổng và các cầu dao nhánh. Tuy nhiên, tại các công trình mà chúng tôi biết thì gần như không thấy một đơn vị nào có cột dẫn điện và hệ thống cầu dao như quy định.

Theo quan sát tại một công trình xây dựng cao tầng ở khu vực quận 2, dây dẫn điện ở đây được kéo tuỳ tiện trên sàn, công nhân “vô tư” giẫm lên. Các vật nặng như sắt thép đè lên dây dẫn điện là cảnh tượng thường thấy. Nhiều sợi dây điện rất nhỏ quấn chi chít vào các thiết bị sắc bén như lưỡi cưa, máy mài, các đầu nối thì mắc sơ sài. Tại khu vực thi công tầm hầm, dây điện có những đoạn bị ngập trong nước ngay trong khi máy hàn, máy khoan vẫn đang hoạt động.

Con số thống kê gần đây cho thấy, tai nạn do điện giật xảy ra rất cao, đầu năm đến nay đã xảy ra 28 vụ, chiếm tới 45,2% trong tổng số vụ tai nạn lao động chết người tại thành phố.

Phớt lờ quy định

Mức phạt tối đa theo NĐ 113/NĐ-CP, đối với những vi phạm nghiêm trọng, không đảm bảo an toàn lao động là 20 triệu đồng. Khoản tiền này không đủ làm các doanh nghiệp… sợ. Chưa kể, trên địa bàn TP Hồ Chí Minh có hàng nghìn công trình xây dựng, song số người có trách nhiệm đi kiểm tra, thanh tra và xử phạt chỉ chưa đến chục người.

“Không lường hết sự nguy hiểm”

Đó là nhận xét của ông Nguyễn Quốc Việt, Phó Chánh Thanh tra Sở Lao động – Thương binh và Xã hội (LĐ-TBXH) TP. HCM. Qua tất cả các lần thanh tra mà Sở LĐ-TBXH đã thực hiện thì hầu hết các công trình trên địa bàn TP. HCM, công tác tổ chức thi công phần lớn thiếu chuyên nghiệp. Hiện tại có đến 90% người lao động trong lĩnh vực xây dựng tại thành phố chưa qua đào tạo, trong đó phần lớn là nông dân. Làm việc ở các công trình xây dựng cần có ý thức cao nhưng do tác phong nông nghiệp là “nắng nghỉ, mưa ngủ” nên việc hoà nhập với tốc độ xây dựng ở các công trình lớn đã gây khó khăn cho rất nhiều người lao động.

Vi phạm phổ biến vẫn là chuyện lưới an toàn và việc bảm đảm kỹ thuật an toàn khi sử dụng các thiết bị thi công. Công nhân phần lớn không qua đào tạo, không ý thức đầy đủ về những nguy hiểm trong khi làm việc. Đơn cử như trường hợp kim hàn, tay cầm được quấn bao nilông một cách sơ sài, trong khi sử dụng thiết bị này, dòng điện hoạt động rất mạnh. Làm việc ở các công trình cao tầng mặc dù có dây an toàn nhưng một số người không muốn đeo vì ngại vướng víu, chậm thao tác nhưng họ không nghĩ rằng chính sinh mạng của họ quyết định bởi sợi dây an toàn đó.

Chế tài chưa đủ… sợ

Theo một cán bộ thanh tra an toàn lao động: Việc thanh tra, kiểm tra hiện nay hầu hết chỉ được tiến hành khi xảy ra tai nạn chết người vì lực lượng không đủ. Việc kiểm tra định kỳ hiện nay rất ít, từ đầu năm đến nay chỉ thực hiện được khoảng 10 công trình. So với hàng nghìn công trình đang xây dựng trên địa bàn thì việc thanh tra hiện nay như muối bỏ biển. Mức xử phạt lại thấp chưa đủ răn đe, quy định chế tài đang áp dụng không theo kịp thực tế khiến doanh nghiệp có rất nhiều cách để “lách”.

Trong trường hợp xảy ra tai nạn, thiệt thòi luôn thuộc về người lao động. Phần lớn công nhân lao động hiện nay đều được hợp đồng thời vụ dưới ba tháng, nên ngay cả khi bị thiệt mạng, doanh nghiệp cũng chỉ tốn một khoản tiền…nho nhỏ là hết trách nhiệm. Chuyện doanh nghiệp bị truy cứu trách nhiệm hình sự trong những vụ tai nạn do không tuân thủ các yêu cầu về an toàn lao động hiện nay vẫn còn là chuyện…hiếm. Có những vụ sai phạm rõ ràng, thanh tra đề nghị khởi tố vụ án thì cả năm sau vẫn chưa thấy động tĩnh gì.

Doanh nghiệp chạy theo lợi nhuận nên bỏ qua yếu tố an toàn là chuyện thường thấy. Trong quý II năm 2008 vừa qua, giá vật tư xây dựng, đặc biệt là thép tăng đột biến, các nhà đầu tư hầu như cắt giảm mọi chi phí cho công trình. Do vậy, vấn đề đầu tư trang thiết bị để đảm bảo an toàn cho người lao động ít được chú ý đến. Ở các công trình vừa và nhỏ không hề có cán bộ an toàn và giám sát. Chủ đầu tư thường khoán trắng cho các nhóm cai thầu. Do đó, việc trang bị các tiêu chuẩn an toàn hầu như không có.

Gần đây ở TP. HCM, các công trình dân dụng vừa và nhỏ tăng nhanh, kéo theo là nguy cơ tai nạn không thể kiểm soát được. Có nhiều vụ tai nạn rất thương tâm nhưng khi tìm hiểu nguyên nhân thì cơ quan chức năng khẳng định tai nạn này hoàn toàn có thể đề phòng trước được. Càng gần cuối năm, hầu hết các công trình xây dựng đều chạy theo kế hoạch. Áp lực rút ngắn thời gian để hoàn thành kế hoạch cuối năm tạo nguy cơ cao về an toàn lao động./.