Trang thông tin điện tử về An toàn vệ sinh lao động, Cục An toàn lao động

* 255 làng nghề thuộc Hà Nội mỗi ngày thải ra môi trường 90 tấn chất thải rắn
* Tuổi thọ trung bình của người dân làng nghề thấp hơn 10 năm so với tuổi thọ trung bình toàn quốc
* 5 định hướng để giải quyết thực trạng

Ô nhiễm môi trường làng nghề đang gia tăng là một trong những kết luận quan trọng nhất được đưa ra tại lễ công bố Báo cáo môi trường quốc gia năm 2008 - Môi trường làng nghề Việt Nam được Bộ Tài nguyên và Môi trường (TN-MT) tổ chức vào chiều ngày 20-4, tại Hà Nội.

Kết luận này đã được đúc rút bởi những con số thống kê cập nhật đến hết tháng 12-2008 và những phân tích của các nhà khoa học. Bộ trưởng Bộ TN-MT Phạm Khôi Nguyên khẳng định, việc đánh giá thực trạng, phân tích nguyên nhân, dự báo xu hướng sẽ làm cơ sở điều chỉnh, bổ sung chính sách, kế hoạch và giải pháp toàn diện giải quyết vấn đề ô nhiễm môi trường làng nghề (MTLN) tại Việt Nam.

Môi trường của không ít làng nghề đang suy thoái trầm trọng. Ô nhiễm nước diễn ra nghiêm trọng tại làng nghề chế biến lương thực thực phẩm, chăn nuôi và giết mổ, làng nghề tái chế giấy (ô nhiễm hữu cơ) như Dương Ổ, Phú Lâm thuộc Bắc Ninh, dệt nhuộm (nước thải chứa nhiều hóa chất) như ở Vạn Phúc (Hà Nội), tái chế kim loại (ô nhiễm kim loại nặng) như ở Đa Hội (Bắc Ninh), Đa Sỹ (Hà Nội). Trong khi đó, ô nhiễm không khí diễn ra nặng nề tại làng nghề gốm sứ, vật liệu xây dựng và khai thác đá (ô nhiễm bụi), làng nghề tái chế phế thải (ô nhiễm bụi chứa kim loại nặng và vật liệu độc hại) như làng Triều Khúc (Thanh Trì, Hà Nội)...

Theo báo cáo, sau khi mở rộng, Hà Nội có 255 làng nghề với 6 loại hình sản xuất khác nhau (chủ yếu tập trung ở tỉnh Hà Tây trước đây). Trong đó có 59 làng nghề dệt nhuộm đồ da (23%), 43 làng nghề chế biến lương thực (gần 17%), 135 làng nghề thủ công mỹ nghệ (khoảng 53%)... Hằng ngày nước thải hoàn toàn chưa được xử lý đã góp phần làm môi trường nước mặt sông Nhuệ, sông Đáy trở nên ô nhiễm nghiêm trọng hơn.

Một vấn đề chung nhất đối với làng nghề là phần lớn chất thải rắn không được thu gom mà xả thẳng vào môi trường. Khối lượng chất thải rắn của 255 làng nghề thuộc Hà Nội mở rộng lên tới hơn 207 m3/ngày (tương đương với khoảng 90 tấn/ngày), chưa tính đến chất thải chăn nuôi gia súc, gia cầm. Dự báo ô nhiễm không khí, nước và đất ở các làng nghề còn diễn biến phức tạp nếu không kịp thời và cương quyết áp dụng giải pháp quản lý và kỹ thuật.

Ô nhiễm MTLN là nguyên nhân gây ra các bệnh, dịch cho người dân. Xu hướng này đang gia tăng trong những năm gần đây tác động xấu trực tiếp tới các hoạt động phát triển KT-XH, gây tổn thất kinh tế không nhỏ và dẫn tới những xung đột môi trường.

Thời gian gần đây, tại nhiều làng nghề, tỷ lệ người mắc bệnh (đặc biệt là nhóm người trong độ tuổi lao động) đang có xu hướng tăng cao. Theo các kết quả nghiên cứu, tuổi thọ trung bình của người dân tại làng nghề ngày càng giảm đi chỉ dừng lại ở 60 tuổi, thấp hơn 10 năm so với tuổi thọ trung bình toàn quốc và thấp hơn từ 5 đến 10 năm so với làng không làm nghề. Một nghiên cứu được tiến hành tại một số làng nghề ở Hà Nội cho thấy, tỷ lệ người dân bị mắc bệnh về hô hấp, tai, mũi, họng và bệnh ngoài da rất cao. Làng nghề Văn Môn (Bắc Ninh) đúc nhôm, chì, kẽm có tỷ lệ các bệnh về đường hô hấp chiếm 44%, bệnh ngoài da chiếm tới 13,1%. Làng nghề sản xuất sắt Đa Hội (Bắc Ninh) có tỷ lệ người lao động bị mắc các bệnh mãn tính 29%. Tỷ lệ người mắc bệnh đau, khô họng nghề đúc là 31,7% và ở nghề cán là 31%. Ô nhiễm gây bệnh tật cho dân cư làng xã và làm tăng chi phí khám, chữa bệnh, làm giảm năng suất lao động, mất ngày công do nghỉ ốm. Ô nhiễm không khí ở làng nghề làm giảm năng suất của cây trồng, thiệt hại cho mùa màng. Ô nhiễm môi trường nước làm cho nhiều ao nuôi cá, thả rau trước đây giờ phải bỏ hoang...

Báo cáo nêu rõ, công tác bảo vệ MTLN vẫn còn nhiều tồn tại. Cụ thể là chức năng, nhiệm vụ và tổ chức quản lý MTLN chưa rõ ràng; thiếu các quy định pháp luật đặc thù cho bảo vệ môi trường; quy hoạch không gian gắn với bảo vệ môi trường còn nhiều bất cập dẫn đến tình trạng ô nhiễm lan rộng; nguồn nhân lực, tài chính trong bảo vệ môi truờng còn thiếu... Bộ trưởng Phạm Khôi Nguyên khẳng định, thời gian qua, sự phát triển của làng nghề theo định hướng phát triển bền vững vẫn chưa thực sự nhận được sự chỉ đạo sát sao của các cấp chính quyền.

Phát triển làng nghề là một nhiệm vụ ưu tiên của Đảng và Chính phủ trong thực hiện chính sách về Nông nghiệp - Nông dân - Nông thôn. Bên cạnh những thành tựu đạt được, phát triển làng nghề đang gây ra hậu quả xấu cho MTLN. Trước thực trạng đó, Bộ TN-MT đã kiến nghị với Chính phủ và Quốc hội 5 định hướng chính. Thứ nhất là các cấp quản lý TƯ cần tập trung hoàn thiện thể chế, tăng cường tổ chức thực hiện pháp luật về bảo vệ MTLN. Thứ hai là các cấp quản lý địa phương chú trọng nghiên cứu, thực hiện quy hoạch không gian làng nghề gắn với bảo vệ môi trường, tăng cường các hoạt động bảo vệ môi trường, xử lý triệt để các cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Thứ ba là các bộ, ngành tập trung thực hiện, áp dụng đồng bộ các giải pháp khuyến khích và các giải pháp hạn chế nghiêm cấm đề xuất trong báo cáo. Thứ tư là hộ sản xuất, doanh nghiệp có trách nhiệm nghiêm chỉnh chấp hành các quy định về bảo vệ môi trường đối với cơ sở sản xuất, kinh doanh và sớm loại bỏ công nghệ sản xuất lạc hậu gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Thứ năm là cộng đồng cần tăng cường các hình thức tham gia, hỗ trợ trực tiếp cho cơ quan quản lý môi trường địa phương để bảo vệ MTLN./.