Trang thông tin điện tử về An toàn vệ sinh lao động, Cục An toàn lao động

Tai nạn lao động ở nước ta đang diễn ra với chiều hướng ngày càng tăng. Có nhiều nguyên nhân gây ra tình trạng này. Nhưng thời gian qua chưa được điều tra, xử lý kịp thời, nghiêm minh.

Theo Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội (LĐ,TB&XH), trong những năm gần đây, mỗi năm, số vụ tai nạn lao động tăng khoảng 7%, trong đó tai nạn lao động nghiêm trọng gây chết người trong lĩnh vực xây dựng chiếm hơn 51% tổng số vụ, tiếp đó là khai thác than và khoáng sản 15,5%, cơ khí chế tạo 5,9%, sản xuất vật liệu chiếm 2,96%. Nguyên nhân gây tai nạn chết người nhiều nhất là ngã từ trên cao, chiếm 32%, điện giật chiếm 31%. Một thống kê của Bộ Y tế cho hay, mỗi năm có trên 1.600 người chết do tai nạn lao động khi cấp cứu tại bệnh viện, còn số người bị thương chưa thống kê được đầy đủ.

Số người bị tai nạn lao động hầu hết là công nhân, hoàn cảnh gia đình khó khăn, nhiều người là lao động trụ cột trong gia đình. Khi họ bị chết, dù được thực hiện chế độ phụ cấp trợ cấp theo quy định, nhưng rất nhiều gia đình đã lâm vào tình cảnh nợ nần chồng chất. Đó là chưa kể nhiều doanh nghiệp còn thoái thác trách nhiệm, không chịu bồi thường khiến cuộc sống của người lao động và gia đình sau tai nạn rất khó khăn. Nhiều gia đình khi chồng bị tai nạn lao động đã phải bán tất gia sản và vay mượn để lo thuốc thang chữa trị, nhưng cuối cùng cũng không qua khỏi.

Nguyên nhân xảy ra các vụ tai nạn lao động, là do người sử dụng lao động mắc nhiều sai phạm. Chẳng hạn, họ không chấp hành đầy đủ các quy định pháp luật về an toàn lao động, không quan tâm tới việc cải thiện điều kiện lao động, đảm bảo môi trường làm việc an toàn cho người lao động. Không có bộ máy giám sát người lao động tuân thủ các quy định về bảo hộ lao động. Một thống kê của Bộ LĐ,TB&XH cho biết, trong 8 tháng đầu năm 2010 có 77 vụ tai nạn lao động do người sử dụng không tập huấn về an toàn lao động cho công nhân và có gần 200 vụ thiếu hoặc không có thiết bị an toàn, không có quy trình, 72 vụ không có biện pháp an toàn lao động. Các lỗi về khâu tổ chức lao động kém, không trang bị phương tiện bảo vệ cá nhân cho người lao động cũng còn nhiều.

Một vụ sập giàn giáo gây hậu quả nghiêm trọng tại Hà Nội.

Về phía người lao động, chủ yếu là do vi phạm các quy trình, biện pháp làm việc an toàn. Có tới 766 vụ (chiếm 29,3%) số vụ người lao động vi phạm quy trình, biện pháp an toàn, 87 vụ không sử dụng các trang bị, phương tiện bảo vệ cá nhân.

Về phía các cơ quan thanh tra lao động, khi thấy các cơ sở sử dụng lao động có biểu hiện thiếu trách nhiệm tổ chức làm việc cũng không kiểm tra nhắc nhở chấn chỉnh kịp thời. Một số lĩnh vực sản xuất, kinh doanh trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ, hợp tác xã, các hộ kinh doanh cá thể, các làng nghề chưa được các cơ quan quản lý Nhà nước hướng dẫn đầy đủ các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật an toàn lao động, chưa được thanh tra, kiểm tra nên việc vi phạm và xảy ra tai nạn không ít.

Mặc dù số vụ tai nạn lao động làm chết người xảy ra nhiều, nhưng việc điều tra, xử lý chưa đúng tính chất, mức độ vi phạm. Chẳng hạn, trong số 507 vụ tai nạn lao động nghiêm trọng gây chết người năm 2009 (có vụ chết nhiều người) nhưng đến thời điểm này cũng mới chỉ có 135 biên bản điều tra chuyển về Bộ LĐ-TB&XH. Số lượng biên bản điều tra các vụ tai nạn chết người rất ít, thậm chí, nhiều tỉnh, thành phố không báo cáo một vụ nào như Bình Dương (0/23 vụ), Hải Phòng (0/14 vụ), Hải Dương (0/13 vụ)...

Trong số hàng trăm vụ tai nạn lao động gây chết người gần đây, chỉ có hai vụ được chuyển hồ sơ sang Viện Kiểm sát để đề nghị truy cứu trách nhiệm hình sự và khởi tố các cá nhân liên quan. Chẳng hạn, với hàng loạt tai nạn lao động làm chết nhiều người tại công trình thi công cao ốc Keangnam, vụ án đã được khởi tố, điều tra năm 2009 theo điều 229 - BLHS, tội "vi phạm quy định về xây dựng gây hậu quả nghiêm trọng". Tuy nhiên, việc xử lý trách nhiệm hình sự đối với cá nhân liên quan đến nay vẫn bỏ ngỏ!

Tại công trình Intel, đoàn điều tra tai nạn lao động TP HCM đề nghị truy cứu trách nhiệm hình sự đối với hai cán bộ của Công ty Vinaconex 45 (một trong hai nhà thầu) là ông Bùi Ngọc Cảnh, chỉ huy phó công trình Intel và ông Phan Thành Duy, cán bộ an toàn. Kết luận thanh tra cho rằng, hai người này thiếu trách nhiệm trong việc thực hiện các qui định của Nhà nước về an toàn lao động, vi phạm các qui định của Bộ luật Lao động, vi phạm qui trình kỹ thuật an toàn xây dựng dẫn đến tai nạn làm chết người. Quan điểm của cơ quan tố tụng lại không đồng nhất như kết luận thanh tra.

Đến nay, thực tế cho thấy, khi một vụ tai nạn lao động thương tâm xảy ra, thường sau đó được khởi tố, điều tra. Có lẽ, động thái này cũng phần nào thể hiện quyết tâm của cơ quan tố tụng. Nhưng rốt cuộc việc xử lý lại bỏ ngỏ, trách nhiệm được chỉ rõ về mặt pháp nhân (như Công ty Tư vấn xây dựng điện lực 1 trong vụ án Bản Vẽ), nhưng lại không chỉ ra được trách nhiệm cá nhân. Phía pháp nhân thì cho rằng, một quyết định dù là ai ký thì cũng phải thông qua tập thể. Xử lý hình sự chỉ có thể là trách nhiệm cá nhân. Có những cái khó vì sự liên hoàn giữa các bên, giữa người ký, người ra quyết định, người được phân công thực hiện, người giám sát… Và thực tế, cũng chưa xử lý rõ ràng từng cá nhân trong trường hợp liên quan trách nhiệm chung.

Thiết nghĩ đã đến lúc phải điều tra xử lý kịp thời, nghiêm minh các đơn vị, cá nhân, nhất là cá nhân sử dụng người lao động để xảy ra tai nạn lao động, nhằm ngăn chặn các vụ tai nạn lao động đang diễn ra, với chiều hướng gia tăng, gây thiệt thòi, đau khổ đối với người lao động và gia đình họ