Trang thông tin điện tử về An toàn vệ sinh lao động, Cục An toàn lao động

Những năm gần đây ngành Than đã tăng mạnh tốc độ khai thác than ở vùng mỏ Quảng Ninh. Nếu như năm 2002 TKV mới khai thác đạt 14,8 triệu tấn than thì năm 2003 đã khai thác 20 triệu tấn than nguyên khai, tiêu thụ 18,2 triệu tấn, hoàn thành trước hơn 2 năm chỉ tiêu sản lượng than của năm 2005 trong kế hoạch 5 năm 2001 – 2005 mà Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX đã đề ra.

Năm 2006, TKV đã sản xuất và tiêu thụ xấp xỉ 37 triệu tấn than, vượt gần 7 triệu tấn so với quy hoạch phát triển ngành Than mà Chính phủ phê duyệt đến năm 2020. Năm 2007 do nhu cầu của thị trường nên ngành Than lại tăng tốc sản xuất than với cấp độ lớn. Theo kế hoạch điều hành của TKV, năm nay sẽ khai thác 42 triệu tấn than nguyên khai, xuất khẩu 19,5 triệu tấn than thương phẩm. 6 tháng đầu năm đã khai thác 22,8 triệu tấn, tiêu thụ 20,2 triệu tấn, tăng 13% so với cùng kỳ năm trước.

Để đảm bảo với mức độ tương ứng tăng sản lượng than, ngành Than đã tập trung đẩy mạnh đổi mới công nghệ và đầu tư cho sản xuất với tổng vốn lên đến gần 20.000 tỷ đồng. Hầu hết các công ty than hầm lò đều mua sắm máy đào lò, khoan Tamroc, máy xúc đá trong lò, cột thuỷ lực đơn, giá thuỷ lực di động của Trung Quốc đưa vào lò chợ khai thác than thay thế gỗ trụ mỏ và hạn chế chống vì sắt. Các công ty than lộ thiên đã mua các loại xe, máy có công suất lớn, như: KOMASU (Nhật Bản), CAT (Mỹ) có trọng tải 55 - 96 tấn; máy xúc thuỷ lực gầu ngược có dung tích gầu 6,7 m3/gầu - 12 m3/gầu và các loại máy cơ động phục vụ cho công nghệ khai thác than vỉa sâu. Đồng thời triển khai xây dựng các hạ tầng bảo vệ môi trường ở các vùng hoạt động như: Đông Triều-Uông Bí; Hạ Long-Hoành Bồ và Cẩm Phả. Mặc dù đầu tư nhiều cho đổi mới công nghệ, thiết bị, hạ tầng nhưng cũng không đáp ứng được việc tăng sản lượng than “quá nóng” do vậy nhiều doanh nghiệp của ngành Than thực hiện chưa nghiêm các quy định của Luật Khoáng sản, Luật Bảo vệ Môi trường. Theo Luật Khoáng sản thì đến nay chưa có mỏ than nào của TKV có giấy phép khai thác than theo đúng quy định, một số đơn vị vẫn cho khai thác ngay cả trong vùng cấm hoạt động khoáng sản. Nhiều mỏ có sản lượng vượt công suất thiết kế nhiều lần như: Đông Khe Sim, Cao Sơn, Cọc Sáu, Đèo Nai, Hà Tu, Núi Béo nhưng không làm bổ sung thiết kế mỏ. Các Công ty than: Mạo Khê; Hồng Thái; Đầu tư Thương mại và Dịch vụ, khai thác lộ thiên tại một số khu vực vỉa trên địa bàn huyện Đông Triều nhưng không làm thủ tục thuê đất. Ngoài ra còn một số đơn vị tự mở rộng diện tích đất được thuê khi chưa có ý kiến của các cơ quan chức năng như: Công ty Than Hà Tu 538,53 ha, Công ty Than Hòn Gai 184 ha.... Qua báo của các cơ quan chức năng khi tiến hành kiểm tra tại 68 khu vực mỏ đang hoạt động thì chỉ có 38 khu vực có báo cáo đánh giá tác động môi trường; hầu hết các đơn vị đều chưa lập báo cáo bảo vệ môi trường định kỳ theo quy định. Hoạt động khai thác than và đổ thải tạo nên các bãi thải lớn như: Đèo Nai có độ cao khoảng 200m, Cao Sơn cao 150m, Đông Bắc Bàng Nâu cao 150m với độ dốc lớn nên đã xảy ra tình trạng đất đá trôi xuống vùi lấp những khai trường phía dưới và tràn vào các khu dân cư trên địa bàn khi mưa lớn kéo dài. Các bến cảng còn phân tán, quy mô nhỏ, hạ tầng yếu kém và đại đa số đều không có công trình bảo vệ môi trường. Nhiều bến bãi đã có quyết định ngừng hoạt động như: Bến xuất của Công ty Than Hà Tu, Xí nghiệp Chế biến tiêu thụ than Hòn Gai, Xí nghiệp Dịch vụ kinh doanh than... nhưng đến nay các đơn vị này vẫn không chấp hành quyết định ngừng hoạt động gây ô nhiễm môi trường trên tuyến đường 337. Qua quan trắc cho thấy nồng độ bụi ở khu vực Mông Dương (Cẩm Phả); Hà Trung, Hồng Hà (Hạ Long); Vàng Danh, Khe Ngát (Uông Bí) đều vượt tiêu chuẩn cho phép nhiều lần. Nước thải mỏ của Công ty Than Hà Lầm có hàm lượng BOD (nhu cầu ô xy sinh hoá), COD (nhu cầu ô xy hoá học), TSS (hàm lượng cặn lơ lửng) vượt tiêu chuẩn cho phép từ 3,9 đến 5,7 lần; hàm lượng sunfua, TSS của Công ty Than Mông Dương cao gấp đôi mức cho phép; hàm lượng TSS trong nước thải của Công ty Than Dương Huy còn vượt đến 15,6 lần. Đặc biệt Công ty Than Hạ Long còn không có cả hệ thống xử lý nước thải và nhiều công ty khác khi kiểm tra đều không đạt tiêu chuẩn. Hoạt động khai thác than tại khu vực Đông Triều đã làm ô nhiễm và suy giảm nghiêm trọng dung tích chứa và chất lượng nước dẫn đến suy giảm gần 20% năng suất lúa/năm của cả huyện.

Có thể nói việc tăng quá nhanh sản lượng than khai thác trong khi các giải pháp bảo vệ môi trường, đầu tư hạ tầng kỹ thuật chưa tương xứng và đồng bộ đã gây ảnh hưởng lớn đến đời sống, sinh hoạt, sức khoẻ của nhân dân và bức xúc trong dư luận. Các cơ quan chức năng trên địa bàn tỉnh cần siết chặt lại khâu quản lý và kiên quyết xử lý nghiêm những đơn vị cố tình chây ỳ không thực hiện những quy định của pháp luật. Đề nghị các Bộ, ngành, Nhà nước cần điều chỉnh lại quy hoạch phát triển của ngành Than khu vực Quảng Ninh cho phù hợp với điều kiện thực tế của địa bàn dân cư, bởi nếu cứ phát triển “nóng” như thời gian qua thì nhân dân và người lao động nơi đây còn khổ vì ô nhiễm môi trường.