Trang thông tin điện tử về An toàn vệ sinh lao động, Cục An toàn lao động

Với xu thế toàn cầu hoá và tự do thương mại, cạnh tranh giữa các doanh nghiệp ngày càng gay gắt là không tránh khỏi do các hàng rào hạn ngạch, thuế quan dần dần bị xoá bỏ và một loại hàng rào mới xuất hiện. Đó là các hàng rào kỹ thuật như yêu cầu về trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp, về an toàn vệ sinh lao động và hệ thống quản lý môi trường(QLMT)...

Để tham gia vào thương trường quốc tế, các doanh nghiệp Việt Nam đang đứng trước những vận hội và những khó khăn lớn về khả năng cạnh tranh, mở rộng thị trường xuất khẩu và thương hiệu... Các doanh nghiệp Việt Nam có những lợi thế do Việt Nam được coi là nơi an toàn cho các doanh nghiệp đầu tư, có đội ngũ lao động rẻ, khéo tay, chăm chỉ. Tuy nhiên, các doanh nghiệp Việt Nam lại có những điểm yếu nhất định như thị trường xuất khẩu chưa đa dạng, chưa có những thương hiệu lớn, chủ yếu làm gia công, và đặc biệt là chưa đáp ứng một cách đầy đủ các yêu cầu ngày càng cao của khách hàng và thị trường về trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (Corporate Social Responsibility – CSR), ATVSLĐ, hệ thống QLMT...

Hàng rào kỹ thuật là một khái niệm rộng bao trùm rất nhiều vấn đề trong kinh doanh và thương mại quốc tế. Trong phạm vi bài viết này, chúng tôi chỉ trình bày những nội dung cơ bản về các hàng rào kỹ thuật chính gồm: các yêu cầu trách nhiệm xã hội (CSR), Bộ quy tắc ứng xử (COC), ATVSLĐ và QLMT.

Trách nhiệm xã hội doanh nghiệp (CSR) là cam kết của doanh nghiệp đóng góp vào sự phát triển kinh tế bền vững, hợp tác cùng người lao động, gia đình họ, cộng đồng và xã hội nói chung để cải thiện chất lượng cuộc sống cho họ sao cho vừa tốt cho doanh nghiệp vừa ích lợi cho phát triển. (Hội đồng Phát triển Bền vững, Ngân hàng Thế giới).
Ngày nay, có rất nhiều các đối tác bên trong và bên ngoài tác động và ảnh hưởng hoạt động của các doanh nghiệp. Các đối tác đó là cổ đông, khách hàng, đối thủ cạnh tranh, các nhà cung cấp, các cơ quan nhà nước, công nhân… Doanh nghiệp muốn tồn tại và phát triển thì phải thoả mãn được yêu cầu của các đối tác trong toàn bộ quá trình sản xuất đặc biệt là các yêu cầu của khách hàng. CSR xuất hiện trong bối cảnh sau:

- Các công ty đa quốc gia thường đặt hàng các doanh nghiệp của các nước đang phát triển nơi có giá lao động thấp, luật pháp chưa chặt chẽ qua các nhà cung cấp trong khi sức ép từ người tiêu dùng (nơi nhập khẩu), xã hội, chính quyền sở tại đối với các công ty đa quốc gia là làm sao phải đảm bảo rằng các sản phẩm đó được làm ra trong một môi trường trong sạch, đảm bảo các tiêu chuẩn về vệ sinh công nghiệp, ATVSLĐ và không có bóc lột v.v. Đây là nguyên nhân chính dẫn tới việc các công ty đa quốc gia thường đưa ra những Bộ qui tắc ứng xử (Code of Conduct) và yêu cầu các nhà cung cấp của mình tuân thủ để đảm bảo uy tín của công ty mình.

- Thị hiếu người tiêu dùng ngày nay thiên về các sản phẩm thân thiện với môi trường, điều đó có nghĩa là họ mong muốn các công ty phải đảm bảo sản phẩm phải được sản xuất “sạch”. Đã có không ít những trường hợp các sản phẩm của các công ty đa quốc gia bị khách hàng tẩy chay dẫn đến việc uy tín công ty bị đe doạ, thị phần bị thu nhỏ và giảm sút lợi nhuận… vì không đảm bảo các tiêu chuẩn trên.

Trước những áp lực từ người tiêu dùng và xã hội, các công ty đa quốc gia đã tập trung đầu tư vào CSR dưới dạng bộ qui tắc ứng xử (COC). Các bộ qui tắc ứng xử được đưa vào sử dụng từ đầu những năm 90 của thập kỷ 20. Cho đến nay, Ngân hàng Thế giới ước tính trên thế giới có khoảng hơn 1.000 các bộ qui tắc ứng xử của các công ty đa quốc gia.