Trang thông tin điện tử về An toàn vệ sinh lao động, Cục An toàn lao động

Ngoại trừ tai nạn lao động (TNLĐ) chết người phải khai báo, còn lại hầu hết TNLĐ xảy ra trong các làng nghề đều ngoài tầm kiểm soát của cơ quan chức năng.

Bên cạnh tình trạng ô nhiễm môi trường và trang thiết bị sản xuất thô sơ, lạc hậu thì nguyên nhân chính dẫn đến TNLĐ và bệnh nghề nghiệp tại các làng nghề lại do chính sự bất cẩn của con người, do người sử dụng LĐ không nắm vững các nguyên tắc về vận hành, máy móc không được bảo hành, bảo dưỡng.

Điều này đòi hỏi cơ quan chức năng và chính quyền địa phương cần phối hợp chặt chẽ để có biện pháp hữu hiệu, ngăn chặn TNLĐ và bảo vệ tính mạng, sức khỏe NLĐ trong làng nghề.

Để giảm chi phí sản xuất, các ông chủ cơ sở sản xuất trong làng nghề thường "quên" việc trang bị các phương tiện BHLĐ cá nhân cho NLĐ như quần áo, khẩu trang, kính, mũ, găng tay... Viện dẫn lý do "chỉ là làng nghề", chủ các cơ sở cũng không chịu đầu tư máy móc, thiết bị hiện đại, có độ an toàn cao mà chỉ sử dụng loại máy móc thiết bị cũ đã qua sử dụng nhằm thu hồi vốn đầu tư nhanh.

Mặt khác, các quyền lợi của NLĐ làm việc tại cơ sở sản xuất trong các làng nghề như ký kết HĐLĐ, đóng BHXH, BHYT... thường cũng bị "quên". Chủ sử dụng LĐ thường đưa ra các lý do như chỉ là cơ sở sản xuất làng nghề truyền thống, theo mùa vụ và những LĐ là người nhà làm việc trong lúc nông nhàn, chỉ cần giao việc bằng miệng và trả lương đầy đủ là xong!

Chính những NLĐ do kém hiểu biết cũng không muốn tham gia các quyền lợi của mình, họ lý giải chỉ cần tiền công cao là được, do vậy nên khi xảy ra TNLĐ, họ không có bất kỳ một chế độ gì, phải tự lo mọi khoản chi phí, chủ sử dụng LĐ chỉ "hỗ trợ" gọi là có.

Bắc Ninh được coi là một "tỉnh làng nghề" với những "huyện nghề", "xã nghề", "làng nghề" được ví bằng cả một khu công nghiệp thực sự. Riêng xã Châu Khê, huyện Từ Sơn đã hơn 900 hộ sản xuất các mặt hàng về thép, với sản lượng mỗi ngày trên 1.000 tấn. Làng nghề về sắt thép của xã đã tạo việc làm thường xuyên, thu nhập ổn định cho từ 5.000 đến 7.000 LĐ của địa phương và các vùng lân cận.

Ước tính mỗi năm làng nghề này thải ra hàng nghìn tấn xỉ than, xỉ kim loại, gần 3.000m3 nước thải độc hại, hơn 200 tấn khí (C02) và bụi, kéo theo môi trường đất bị tác động của các chất độc hại từ nguồn thải bừa bãi theo nước mưa ngấm xuống. Làng nghề đúc đồng Đại Bái có khoảng 600 hộ làm nghề đúc đồng và các công việc phụ trợ, góp phần giải quyết việc làm cho hơn 2.000 LĐ, nhưng cũng là một gánh nặng về suy thoái môi trường; TNLĐ và bệnh tật đe doạ tính mạng, sức khoẻ NLĐ với nguy cơ rất cao.

Theo một khảo sát mới đây của Bộ LĐTBXH, qua những lượt người đến khám - chữa bệnh tại các làng nghề thì có khoảng 31% số NLĐ tại các làng nghề bị mắc bệnh liên quan đến nghề nghiệp, trong đó chủ yếu là các bệnh về đường hô hấp (32,6%), bệnh về mắt (29,7%), bệnh điếc tiếng ồn (11,3%), bệnh tim mạch (18%)...

Bà Nguyễn Thị Diễm - Trung tâm Khoa học ATLĐ thuộc Viện Nghiên cứu KHKT BHLĐ (Tổng LĐLĐVN) - cho rằng, với trình độ của NLĐ và trang thiết bị SX lạc hậu trong làng nghề hiện nay thì phải có cách thức phù hợp mới có thể đảm bảo sức khỏe, tính mạng cho NLĐ. Máy móc sử dụng trong SX tại các làng nghề phần lớn không đảm bảo an toàn, nhiều thiết bị không có cơ cấu an toàn, hoặc có nhưng không hoạt động.

Phần lớn máy móc không có tài liệu kỹ thuật để hướng dẫn vận hành an toàn thiết bị, hoặc có thì rất sơ sài. Ngoài ra còn có các máy tự chế, tự lắp ráp từ các bộ phận cũ, chắp vá tạm bợ, nhiều chi tiết hỏng không được thay thế sửa chữa kịp thời. Đáng nói nhất, nhận thức về công tác ATVSLĐ của cả chủ cơ sở SX lẫn NLĐ còn rất yếu, phần lớn LĐ được đào tạo nghề theo kiểu truyền miệng, cầm tay chỉ việc...

Muốn giảm thiểu TNLĐ và bệnh nghề nghiệp trong các làng nghề thì ngoài việc đẩy mạnh tuyên truyền, huấn luyện ATVSLĐ cho NLĐ và chủ sử dụng LĐ, các quy định tối thiểu về ATLĐ và bảo vệ môi trường phải được áp chế thực hiện. Điều đó đòi hỏi sự phối hợp từ cơ quan chức năng và chính quyền địa phương ở mỗi làng nghề.

Theo ông Nguyễn Mạnh Đoạt - Chủ tịch UBND xã Thanh Thuỳ (Thanh Oai, Hà Nội), TNLĐ trong làng nghề là điều khó tránh, nhưng không có nghĩa là để mặc cho nó gia tăng. Năm 2003, xã cũng đã xin huyện cấp 5,3ha đất để lập dự án điểm công nghiệp làng nghề, nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển SXKD, giảm thiểu ô nhiễm.

Đến nay, điểm công nghiệp làng nghề của xã đã có 12 cơ sở ra lập xưởng và tai nạn LĐ, bệnh nghề nghiệp của các cơ sở đó giảm hẳn. Sự bất cẩn của NLĐ và người sử dụng LĐ, việc không nắm vững các nguyên tắc về vận hành, máy móc không được bảo hành, bảo dưỡng... là những vấn đề cần được quan tâm cải thiện ngay trong các làng nghề.

Chính quyền địa phương sẵn sàng phối hợp với cơ quan chức năng về ATLĐ và môi trường để thường xuyên nâng cao sự hiểu biết cho NLĐ về ATVSLĐ và thực hiện đúng quy trình quy phạm trong SX, đồng thời thực hiện nghiêm quy định về ATLĐ và bảo vệ môi trường trong làng nghề./.