Trang thông tin điện tử về An toàn vệ sinh lao động, Cục An toàn lao động

Theo thống kê của Bộ LĐTBXH, hiện cả nước có khoảng 1.500 làng nghề, trong đó có trên 300 làng nghề truyền thống. Phần lớn cơ sở sản xuất tại các làng nghề đều theo quy mô hộ gia đình (chiếm 80%), tạo việc làm ổn định cho hơn 4 triệu lao động, hằng năm nộp ngân sách nhà nước hàng trăm tỉ đồng.
Tuy vậy, có một nghịch lý là các làng nghề càng phát triển thì vấn đề ô nhiễm môi trường và tai nạn lao động (TNLĐ) lại càng gia tăng.

Xã Thanh Thuỳ, huyện Thanh Oai, TP.Hà Nội có 1.700 hộ với 6.700 nhân khẩu thì có hơn 900 cơ sở sản xuất các mặt hàng về cơ khí và gỗ mỹ nghệ, tập trung chủ yếu ở 2 làng là Rùa Thượng và Rùa Hạ. Thu nhập từ làng nghề chiếm 62% kinh tế của xã và công việc phần lớn là LĐ thủ công, có độ mất an toàn rất cao. Theo thống kê, hiện trên 80% số hộ gia đình tham gia làm nghề, có nhiều sản phẩm cơ khí được xuất khẩu như vành chảo parabon, các sản phẩm mạ...

Nhiều gia đình từ làm nghề nông thuần túy nay trở lên giàu có. Nhưng làng nghề càng phát triển cũng đồng nghĩa với việc TNLĐ xảy ra thường xuyên. Theo thống kê của Trạm y tế xã, mỗi năm, trung bình ở xã Thanh Thuỳ có hơn 200 trường hợp bị TNLĐ đến khám và chữa trị tại trạm xá, 75% số lao động nữ bị mắc các bệnh phụ khoa.

Thường xuyên phải làm việc trong môi trường nặng nhọc, độc hại, lại không được trang bị và tuân thủ các quy trình về ATVSLĐ, do vậy tình trạng TNLĐ và bệnh nghề nơi đây diễn ra ngày càng nhiều. Nhiều trường hợp bị máy cắt mất bàn tay như anh Nguyễn Văn Gốt ở thôn Rùa Thượng, cá biệt có trường hợp bị môtơ cuốn tóc lột cả da đầu.

Theo Trạm y tế xã Thanh Thuỳ, trong số các trường hợp bị TNLĐ đưa đến trạm, những trường hợp nhẹ thì do trạm y tế băng bó, chữa trị; còn nặng hơn thì được đưa đi cấp cứu tại bệnh viện tuyến huyện, hoặc Viện Quân y 103.

Ông Nguyễn Mạnh Đoạt - Chủ tịch UBND xã Thanh Thùy - khẳng định: Thanh Thuỳ hiện đang bị ô nhiễm môi trường nặng, TNLĐ và bệnh tật luôn rình rập người dân. Cả xã có đến hơn 20 bể mạ, hàng nghìn máy móc đột dập thì ngoài tiếng ồn, mỗi ngày các cơ sở sản xuất cũng thải ra môi trường hàng chục tấn nước thải nhiễm dầu mỡ, axít, gỉ sét độc hại... mà không hề qua xử lý!

Qua một khảo sát của Viện Nghiên cứu KHKT bảo hộ lao động (Tổng LĐLĐVN) tại các làng nghề, thì chỉ có 51% số NLĐ được trang bị các phương tiện bảo vệ cá nhân khi làm việc, nhưng đó chỉ là các phương tiện bảo vệ đơn thuần như khẩu trang, găng tay, trong khi các phương tiện quan trọng khác như quần áo, mũ... không được dùng.

100% NLĐ làm việc tại nơi có tiếng ồn cao không sử dụng phương tiện bịt tai, hay nút chống ồn. Thiếu phương tiện bảo vệ cá nhân đi kèm với ý thức sử dụng trang bị BHLĐ rất kém là đặc điểm của LĐ làng nghề. Tính chung hiện nay, NLĐ trong các làng nghề có sử dụng các phương tiện bảo vệ cá nhân nhưng không thường xuyên chỉ chiếm 21% và có đến 15,4% số LĐ chưa hề sử dụng các phương tiện bảo vệ cá nhân!

Về tình trạng ô nhiễm môi trường, nguồn nước mặt, nước ngầm và không khí tại các làng nghề đều có dấu hiệu bị ô nhiễm, có nơi cao gấp 3,2 - 8,9 lần so với tiêu chuẩn cho phép. Qua kết quả nghiên cứu của cơ quan chức năng, nguồn nước thải ô nhiễm ở xã Thanh Thùy (Hà Nội) đã ngấm xuống nguồn nước ngầm rất trầm trọng. Xét nghiệm hơn 100 mẫu nước ở đây cho thấy: Trên 50% số mẫu nước bị nhiễm asen cao gấp 2-3 lần mức cho phép.

Người dân nơi đây đã khoan giếng sâu hơn, xây dựng hệ thống lọc nước, bể chứa nước mưa, nhưng đây cũng chỉ là động tác trấn an tâm lý, vì nguồn nước mưa nhiều khi cũng bị ô nhiễm môi trường không kém. Tương tự tại xã Dương Liễu, Cát Quế (Hà Nội) - nơi có trên 2.000 hộ làm các nghề chế biến tinh bột thô, mạch nha, miến dong, bánh kẹo..., đồng thời kết hợp với chăn nuôi lợn, gia súc.

Mỗi ngày, trung bình các làng nghề này thải ra hàng chục tấn rác thải sinh hoạt, phân gia súc và hàng trăm tấn rác thải từ các hoạt động SX. Tất cả đều không hề qua xử lý và thải ra thẳng các cống rãnh, tạo nên mùi hôi thối nồng nặc - được coi là "mùi" đặc trưng của làng nghề nơi đây. Tỉ lệ đau mắt hột trong LĐ làng nghề chiếm đến 70% và còn nhiều bệnh khác về đường ruột, đường hô hấp... ./.