Trang thông tin điện tử về An toàn vệ sinh lao động, Cục An toàn lao động

Quá trình công nghiệp hoá và đô thị hoá làm cho không khí ngày càng ô nhiễm trầm trọng. Các bệnh đường hô hấp có liên quan đến ô nhiễm không khí có tỷ lệ cao so với các nước trong khu vực. Tuy nhiên, hệ thống giám sát ô nhiễm không khí và các bệnh liên quan vẫn còn hạn chế. Do vậy, các bệnh về ung thư, hô hấp, truyền nhiễm... đang tăng lên hàng năm.

Cả nước ô nhiễm
Ô nhiễm do khí thải công nghiệp gây ra chủ yếu là bụi, SOx,, NOx, COx.... Nồng độ bụi có xu hướng tăng theo thời gian, hầu hết đều vượt quá giới hạn cho phép, chủ yếu tập trung vào một số nhà máy vật liệu xây dựng (vượt tiêu chuẩn cho phép từ 20 đến 435 lần), các nhà máy cơ khí, đóng tàu (vượt 10 đến 15 lần), nhà máy dệt, may (vượt 3 đến 5 lần). Tại các khu vực dân cư gần khu công nghiệp, nồng độ khí CO2, CO, NO2 đã vượt tiêu chuẩn cho phép.
Công nghệ xử lý rác thải cũng hết sức lạc hậu, chủ yếu chôn lấp. Cả nước hiện có 82 bãi chôn lấp chất thải đang vận hành, nhưng chỉ 8 bãi chôn lấp hợp vệ sinh. Rất nhiều bãi chôn lấp được sử dụng cho cả chất thải thông thưòng và chất thải nguy hại như các loại hoá chất, pin, ắc qui, dầu xe máy, các loại mỹ phẩm, kim tiêm... Bên cạnh đó, nhiều địa phương còn tồn tại các bãi rác lộ thiên, không có sự kiểm soát về môi trường, gây ô nhiễm nặng. Việc áp dụng các công nghệ tái chế chất thải còn hạn chế, hầu hết là các hoạt động tự phát do các cơ sở tư nhân và hộ kinh doanh ở các làng nghề thực hiện.
Đối với chất thải nguy hại, việc thu gom, xử lý chưa có qui hoạch, đầu tư của nhà nước, hiện đang được một số công ty tư nhân nhận xử lý với năng lực hạn chế, chưa đảm bảo được các yêu cầu bảo vệ môi trường. Riêng nước thải, 70% khu công nghiệp không có hệ thống xử lý và nhiều cơ sở sản xuất có xử lý nhưng không đạt tiêu chuẩn môi trường. Chỉ có 12% cơ sở sản xuất hoá chất xử lý nước thải đạt tiêu chuẩn.
Hà Nội ô nhiễm trầm trọng hơn
Theo đánh giá của Viện Y học lao động và Vệ sinh môi trường, tình trạng ô nhiễm tại Hà Nội ngày càng nặng hơn. Nhiều nhà máy vẫn dùng công nghệ cũ, lạc hậu, không có xử lý chất thải. Đặc biệt, ô nhiễm nước do sản xuất công nghiệp đang nằm trong “báo động đỏ”. Nhiều khu công nghiệp thải ra tới 500.000m3 chưa qua xử lý mỗi ngày. Một số ngành công nghiệp như hoá chất, phân bón, khai thác chế biến khoáng sản có lượng nước thải lớn, thải ra trực tiếp các sông, ao hồ làm ô nhiềm nguồn nước, ảnh hưởng đến sức khỏe người dân khu vực xung quanh.
Ông Nguyễn Khắc Hải, Viện trưởng Viện Y học lao động và Vệ sinh môi trường bức xúc: Nước thải công nghiệp từ Việt Trì, Hà Nội đổ thẳng vào sông Hồng không qua xử lý làm cho hàm lượng kim loại nặng, các chất hữu cơ, đặc biệt là hợp chất phenol được clo hoá, BOD, COD rất cao. Tổng lượng nước thải của TP khoảng 300.000m3/ngày đêm, trong đó nước thải công nghiệp là 85.000-90.000m3/ngày đêm, chiếm 27-30%.
Nước thải chỉ được xử lý sơ bộ trong các bể tự hoại hoặc các bể lắng cặn trong các tuyến thoát nước chung, vì vậy nồng độ chất ô nhiễm ở một số điểm xả rất cao. Dự báo đến năm 2010, lượng nước thải tại Hà Nội sẽ tăng lên 1,35 lần và 1,46 lần vào năm 2020.
Bệnh nghề nghiệp và lệnh do phơi nhiễm
Bộ Y tế cho biết, bình quân hàng năm chỉ có khoảng 10% công nhân lao động được khám sức khoẻ định kỳ. Đa số có sức khoẻ loại 4, 5. Các bệnh viêm mũi, viêm phế quản, phổi đứng đầu trong các bệnh nghề nghiệp (chiếm hơn 40%). Đối tượng mắc chủ yếu là những người làm việc trong môi trường thường xuyên tiếp xúc với bụi như công nhân mỏ, sản xuất vật liệu xây dựng, dệt may...
Thậm chí, sau khi ngừng tiếp xúc với bụi, bệnh vẫn tiếp tục tiến triển, gây các biến chứng như lao phổi, suy hô hấp, nhiễm khuẩn phế quản, phổi, tràn khí phế mạc... Dự báo số người mắc bệnh nghề nghiệp đến năm 2010 sẽ trên 30.000 người.
Hiện cả nước có khoảng 50 công ty, cơ sở sản xuất phân bón hoá học, cao su, chất dẻo, chất tẩy rửa, hoá chất bảo vệ thực vật đang hoạt động. Khoảng 30.000 lao động, trong đó khoảng 11.000 công nhân phải tiếp xúc với hoá chất hàng ngày với tình trạng thiết bị cũ kỹ, công nghệ sản xuất lạc hậu, lao động thủ công là phổ biến, do vậy số công nhân mắc bệnh nghề nghiệp, tai nạn lao động khá cao. Tỷ lệ bệnh tật tại các khu dân cư xung quanh các khu công nghiệp ô nhiễm càng ngày càng tăng.
Ông Trần Đáng, Cục trưởng Cục An toàn & Vệ sinh thực phẩm cho biết, ô nhiễm thực phẩm do hoá chất BVTV càng ngày càng gia tăng. Hiện nước ta chưa kiểm soát được tình trạng nhập lậu, buôn bán các loại hoá chất BVTV cấm qua biên giới, chưa hướng dẫn cụ thể cách dùng hoá chất BVTV đến nơi đến chốn cho người dân. Chính quyền các cấp, các ngành chức năng chưa thực sự có biện pháp quản lý nghiêm ngặt hoá chất BVTV.
Chính vì vậy, tình trạng rau quả, kể cả chè xanh bị nhiễm hoá chất BVTV không thể kiểm soát nỗi. Trong 5 năm qua, số người mắc tả, lỵ, thương hàn, tiêu chảy... (những bệnh liên quan đến môi trường) của cả nước lên đến 9.623.586 người, làm chết 329 người.
Chính quyền đang “nợ dân”
Thứ trưởng Bộ Y tế Trịnh Quân Huấn không khỏi bức xúc: Vấn đề sức khoẻ môi trường nước ta đang gặp phải những bất cập, bất cập lớn nhất là cho đến nay, sức khoẻ môi trường chưa được lồng ghép một cách đầy đủ trong các chính sách phát triển kinh tế - xã hội, nhất là các chính sách liên quan đến cộng đồng dân cư. Nhà nước chưa có một kế hoạch tổng thể và toàn diện để giải quyết đồng bộ vấn đề sức khoẻ môi trường trước mắt và lâu dài.
Ông Huấn thừa nhận, vừa qua, các vấn đề “nóng” về sức khoẻ môi trường, như việc phát hiện các “làng ung thư” chủ yếu do cơ quan thông tin đại chúng, trong khi đó cơ quan quản lý nhà nước các cấp lại chưa chủ động phát hiện và ngăn ngừa. “Đây là một nhiệm vụ mà các cơ quan quản lý nhà nước đang nợ dân”.
Để khắc phục tình trạng này, Bộ Y tế đã đưa ra một số giải pháp như tăng cường hợp tác, phối hợp hành động giữa các cơ quan môi trường và y tế, đặc biệt ở cấp địa phương. Nhanh chóng xây dựng hệ thống theo dõi, giám sát, đánh giá, thống kê và tổng hợp ảnh hưởng xấu của các yếu tố môi trường lên sức khoẻ nhân dân.
Trước mắt, ưu tiên xử lý các loại hoá chất độc hại, tiếng ồn, ô nhiễm không khí, bức xạ, bảo đảm VSATTP, bảo vệ nguồn nước ngầm và nước uống. Tổ chức khám sức khoẻ định kỳ cho nhân dân tại các vùng chịu ảnh hưởng do ô nhiễm, suy thoái môi trường, hạn chế các tác động lây lan của dịch bệnh do môi trường gây ra, đặc biệt là các bệnh lây qua đường nước, không khí và các loại động thực vật.