Trang thông tin điện tử về An toàn vệ sinh lao động, Cục An toàn lao động

Tai nạn lao động là một trong những chế độ BHXH trong hệ thống an sinh xã hội nước ta. Ngay từ những ngày đầu thành lập nước, Đảng và Nhà nước ta đã hết sức quan tâm thực hiện vấn đề này nhằm đảm bảo thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập cho người lao động khi họ bị mất nguồn thu nhập do bị tai nạn trong quá trình tham gia lao động. Ngoài ra chế độ tai nạn lao động (TNLĐ) còn có ý nghĩa đối với thân nhân của người bị tai nạn lao động và đảm bảo an sinh xã hội vì vậy nó mang tính chất xã hội, nhân đạo và tính nhân văn sâu sắc.

Chế độ đối với người bị TNLĐ

Trước khi Luật Bảo hiểm Xã hội có hiệu lực thi hành, quyền lợi về bảo hiểm xã hội đối với người lao động bị tai nạn lao động qua các thời kỳ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc đã được đảm bảo mặc dù do hoàn cảnh và điều kiện kinh tế đất nước lúc đó, mức trợ cấp còn thấp và còn có sự bất hợp lý. Quy định về chế độ tai nạn lao động trong Luật BHXH có hiệu lực thi hành kể từ ngày 1.1.2007 đã khắc phục cơ bản những tồn tại của những quy định trước đây.
Tại Điều 105 Bộ luật Lao động quy định tai nạn lao động là tai nạn gây tổn thương cho bất kỳ bộ phận, chức năng nào của cơ thể người lao động, gắn liền với việc thực hiện công việc, nhiệm vụ lao động.
Theo quy định của Luật BHXH và Nghị định số 152/2006/NĐ-CP ngày 22/12/2006 của Chính phủ, người lao động thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc, đang đóng BHXH mà bị tai nạn lao động thì sau khi thương tật đã được điều trị ổn định sẽ được hưởng trợ cấp BHXH về TNLĐ khi bị suy giảm từ 5% trở lên và bị tai nạn lao động thuộc một trong các trường hợp sau đây:
- Bị tai nạn tại nơi làm việc và trong giờ làm việc kể cả trong thời gian nghỉ giải lao, ăn giữa ca, thời gian chuẩn bị và kết thúc công việc;
- Bị tai nạn ngoài nơi làm việc hoặc ngoài giờ làm việc khi thực hiện công việc theo yêu cầu của người sử dụng lao động;
- Bị tai nạn trên tuyến đường đi và về từ nơi ở đến nơi làm việc trong khoảng thời gian và tuyến đường hợp lý.
Quyền lợi của người tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc khi bị tai nạn lao động là sẽ được hưởng trợ cấp một lần ( áp dụng cho người lao động bị suy giảm khả năng lao động từ 5% đến 30%) và trợ cấp hàng tháng (áp dụng cho người bị suy giảm khả năng lao động từ 31% trở lên). Ngoài ra, người lao động còn được hưởng các quyền lợi khác.
Về trách nhiệm trong việc giải quyết hưởng chế độ tai nạn lao động, theo quy định của pháp luật, người sử dụng lao động phải có trách nhiệm giới thiệu ra Hội đồng Giám định y khoa để giám định mức suy giảm khả năng lao động hưởng chế độ do tai nạn lao động lần đầu; Lập đủ hồ sơ theo quy định, chuyển đến cơ quan Bảo hiểm xã hội để giải quyết chế độ; Nhận lại hồ sơ đã giải quyết để giao cho người lao động hưởng trợ cấp hàng tháng hoặc một lần.
Còn trách nhiệm của cơ quan Bảo hiểm xã hội là tiếp nhận hồ sơ từ người lao động hoặc từ người sử dụng lao động để giải quyết chế độ theo quy định, trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ, trường hợp không giải quyết thì phải trả lời bằng văn bản và nêu rõ lý do. Giới thiệu ra Hội đồng Giám định y khoa để giám định khả năng lao động đối với trường hợp giám định thương tật tái phát, giám định tổng hợp.
Nguồn tài chính chi trả trợ cấp cho người bị TNLĐ được trích ra từ Quỹ BHXH tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp. Quỹ này là quỹ thành phần của quỹ BHXH bắt buộc, chủ yếu được hình thành từ đóng góp của người sử dụng lao động và tiền sinh lời của hoạt động đầu tư quỹ. Nhà nước hỗ trợ cho quỹ khi cần thiết và quỹ được quản lý thống nhất. Mức đóng của người sử dụng lao động vào quỹ hàng tháng là 1% trên quỹ tiền lương, tiền công tháng đóng bảo hiểm xã hội của người lao động.
Quỹ BHXH tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp được sử dụng để trả các chế độ bảo hiểm xã hội cho người lao động theo quy định; đóng bảo hiểm y tế cho người đang hưởng trợ cấp tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp hàng tháng đẫ nghỉ việc; Chi phí quản lý và chi khen thưởng cho người sử dụng lao động thực hiện tốt công tác bảo hộ lao động, phòng ngừa tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp. Ngoài ra quỹ được sử dụng vào việc đầu tư để bảo toàn và tăng trưởng theo quy định.

Những ưu việt của chế độ TNLĐ

Quá trình thực hiện chế độ TNLĐ cho thấy, mọi trường hợp bị TNLĐ của người lao động tham gia BHXH gắn với quá trình lao động (kể cả trường hợp bị tai nạn trên đường đi và về từ nơi ở đến nơi làm việc trong khoảng thời gian và quãng đường hợp lý) đều được quỹ BHXH chi trả. Nội dung chi trả các khoản trợ cấp nhằm bù đắp một phần hoặc thay thế thu nhập từ quỹ BHXH khá đầy đủ. Ngoài ra, một số trường hợp bị suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên cũng được hưởng trợ cấp phục vụ; bị tổn thương các chức năng hoạt động của cơ thể thì được cấp phương tiện trợ giúp sinh hoạt, dụng cụ chỉnh hình; sau khi điều trị ổn định thương tật, bệnh tật mà sức khỏe còn yếu thì được nghỉ dưỡng sức phục hồi sức khoẻ; người hưởng trợ cấp TNLĐ hàng tháng mà nghỉ việc thì được hưởng bảo hiểm y tế và người lao động đang tham gia BHXH bị chết do TNLĐ, người nghỉ việc đang hưởng trợ cấp TNLĐ hàng tháng với mức suy giảm khả năng lao động 61% trở lên khi chết thì thân nhân được hưởng chế độ tử tuất từ quỹ BHXH.
Mức trợ cấp TNLĐ-BNN từ quỹ BHXH theo quy định hiện nay cơ bản đảm bảo bù đắp một phần hoặc thay thế thu nhập của người lao động. So với quy định trước đây tại Điều lệ BHXH thì các mức đều tăng: Mức trợ cấp một lần tăng bình quân khoảng 1,7 lần; trợ cấp tháng tăng bình quân khoảng 1,25 lần; trợ cấp chết do tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp tăng 1,5 lần và trợ cấp phục vụ tăng từ 0,8 mức lương tối thiểu chung cho một tháng lên bằng mức lương tối thiểu chung cho một tháng.
Mức trợ cấp TNLĐ-BNN một lần, hàng tháng từ quỹ BHXH theo quy định hiện nay đảm bảo tính hợp lý, công bằng, đảm bảo được nguyên tắc mức hưởng trên cơ sở mức đóng BHXH do vừa xác định theo mức suy giảm khả năng lao động vừa theo số năm đó đóng BHXH và tiền lương, tiền công đóng BHXH. Đồng thời mức trợ cấp được tính trên cơ sở mức suy giảm khả năng lao động được tính cụ thể đối với từng tỷ lệ % suy giảm theo lương tối thiểu chung.
Quy định khi người lao động bị TNLĐ được giám định hoặc được giám định lại mức suy giảm khả năng lao động sau khi thương tật đã được điều trị ổn định hoặc thương tật tái phát hoặc được giám định tổng hợp mức suy giảm khả năng lao động khi vừa bị TNLĐ vừa bị bệnh nghề nghiệp, bị tai nạn lao động nhiều lần đã được thực hiện và không còn vướng mắc như trước đây...Quy định cụ thể về thời điểm hưởng trợ cấp đối với từng trường hợp cũng tạo thuận lợi hơn trong thực hiện. Quy định người sử dụng lao động thực hiện tốt công tác bảo hộ lao động, phòng ngừa TNLĐ được khen thưởng từ quỹ BHXH cũng bước đầu khuyến khích để các đơn vị quan tâm hơn đến công tác bảo hộ lao động.
Việc hình thành quỹ BHXH TNLĐ, BNN là quỹ thành phần của quỹ BHXH và được quản lý thống nhất, dân chủ, công khai, minh bạch trên cơ sở tính toán cân đối lâu dài đảm bảo nguồn kinh phí chi trả trợ cấp TNLĐ đã không làm ảnh hưởng đến người sử dụng lao động và người lao động. Về hồ sơ, trách nhiệm và thời hạn, quy trình giải quyết hưởng chế độ cũng đơn giản, thuận lợi, dễ dàng, bảo đảm kịp thời, đầy đủ quyền lợi cho người lao động. Việc áp dụng chương trình công nghệ thông tin thống nhất trong cả nước đã tạo thuận lợi trong xét duyệt các chế độ BHXH trong đó có chế độ TNLĐ.
Việc quy định quỹ BHXH chi trả trợ cấp TNLĐ cho người bị TNLĐ lao động từ sau khi điều trị ổn định trở đi, còn trong thời gian điều trị TNLĐ trách nhiệm thuộc về người sử dụng lao động đã làm tăng trách nhiệm của người sử dụng lao động đối với công tác an toàn, bảo hộ lao động nhằm giảm thiểu TNLĐ, ngăn chặn việc lạm dụng trong việc thực hiện chế độ TNLĐ.

Những tồn tại và kiến nghị

Thứ nhất, một số văn bản hướng dẫn thực hiện chế độ chính sách TNLĐ-BNN còn chậm, ảnh hưởng đến quyền lợi của người lao động như: hướng dẫn về việc giám định tổng hợp, cách tính mức hưởng đối với trường hợp giám định lại, giám định tổng hợp mà trước khi thực hiện Luật BHXH đã có mức hưởng cũ; đối với trường hợp giám định nhiều lần, vừa bị TNLĐ vừa bị BNN...Hướng dẫn về chế độ trang cấp phương tiện trợ giúp sinh hoạt. Trước thực trạng này, đề nghị các cơ quan có thẩm quyền cần nghiên cứu để sớm ban hành văn bản hướng dẫn thực hiện.
Thứ hai, mặc dù đã được sự quan tâm của các cấp, các ngành như đầu tư trang thiết bị bảo hộ lao động, mở các khóa đào tạo về ATVSLĐ, tăng cường công tác kiểm tra, giám sát việc thực hiện các quy định về ATVSLĐ, nhưng tình hình TNLĐ hiện nay vẫn thường xuyên xảy ra, hàng năm số người bị tai nạn lao động vẫn còn ở mức cao. Năm 2006, cả nước có 4.711 người thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc bị TNLĐ với mức suy giảm khả năng lao động từ 5% trở lên, trong đó số người bị thương tật với mức suy giảm khả năng lao động từ 5% đến 30% là 2.830 người, mức suy giảm khả năng lao động từ 31% trở lên là 1.881 người.
Tổng số người hưởng trợ cấp TNLĐ hàng tháng tính đến 31/12/2006 là 24.600 người với mức suy giảm khả năng lao động bình quân là 41%, độ tuổi bình quân tại thời điểm bị tai nạn lao động là 42 tuổi. Vì vậy, cần tăng cường công tác giáo dục, tuyên truyền để người lao động thực hiện tốt quy định về an toàn, bảo hộ lao động và trang bị đủ phương tiện an toàn, bảo hộ lao động tại nơi làm việc (nhất là các công việc thường xảy ra TNLĐ).
Thứ ba, hiện nay các trường hợp tai nạn giao thông được coi là TNLĐ diễn ra hết sức phức tạp, rất khó quản lý. Theo quy định, các vụ tai nạn giao thông được coi là TNLĐ do cơ quan công an nơi xảy ra tai nạn điều tra, lập biên bản. Tuy nhiên quá trình thực hiện còn gặp vướng mắc, đối với các trường hợp bị tai nạn giao thông xảy ra trên tuyến đường nội bộ cơ sở, hay xảy ra trên địa bàn vùng sâu, vùng xa do nguyên nhân vì địa hình, thời tiết, do đâm vào xúc vật.. thì vãn chưa có các quy định về thủ tục hồ sơ thay thế biên bản tai nạn giao thông như thế nào và cấp nào có thẩm quyền giải quyết. Đề nghị cơ quan thẩm quyền nghiên cứu ban hành văn bản hướng dẫn về nội dung này để thống nhất thực hiện./.