Trang thông tin điện tử về An toàn vệ sinh lao động, Cục An toàn lao động

Rất nhiều quốc gia công nghiệp đã đạt được trạng thái ổn định trong việc giảm tỷ lệ tai nạn lao động (TNLĐ) và bệnh nghề nghiệp (BNN) và nhận thấy cần thiết có một chiến lược hành động quốc gia để thúc đẩy nỗ lực nhằm cải thiện ATVSLĐ hơn nữa. Mặt khác, nhiều quốc gia đang phát triển đang trải qua giai đoạn gia tăng TNLĐ và BNN - kết quả của quá trình công nghiệp hoá nhanh. Những quốc gia này cũng nhận thấy rằng cần tăng cường nỗ lực để ngăn chặn tình trạng trên. Việc xây dựng chương trình quốc gia ATVSLĐ và phát triển các kế hoạch chiến lược trung hạn là một cách đáp ứng các yêu cầu đó.

Luật pháp một số nước yêu cầu trình bày rõ ràng các chương trình quốc gia và coi đó là cam kết của Chính phủ về các biện pháp chiến lược, chẳng hạn như một kế hoạch 5 năm phòng ngừa TNLĐ và BNN trong công nghiệp. Bên cạnh đó, sự đối thoại tích cực trong suốt giai đoạn lên kế hoạch và thực hiện chương trình quốc gia sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho các đối tượng có liên quan tham dự cũng như huy động các nguồn tài chính và nhân lực để thực hiện một cách thiết thực, hiệu quả các chiến lược và kế hoạch đề ra. Thông thường, chương trình quốc gia ATVSLĐ có mô hình như sau:

Tại nhiều nước, nghị viện hoặc cơ quan cấp cao của chính phủ có thẩm quyền đã phê chuẩn chương trình ATVSLĐ quốc gia. Việc nghị viện hoặc một cấp tương tự thông qua hoặc phê chuẩn chương trình quốc gia chính là lời cam kết mạnh mẽ và sự đảm bảo về nguồn tài chính trong suốt giai đoạn thực hiện chương trình. Điều này cũng đưa ra cơ sở vững chắc cho cơ quan ATVSLĐ và các cơ quan có liên quan thương lượng (đàm phán) với Bộ Tài chính. Chương trình được tán thành ở cấp cao cũng thúc đẩy cách nhìn đặc biệt hơn với sự chú ý của nhiều cơ quan truyền thông đại chúng hơn.

Ở Úc, chiến lược ATVSLĐ quốc gia năm 2002 - 2012 được bắt đầu với Bản tuyên bố Cam kết được ký bởi Bộ trưởng liên bang về Quan hệ nơi làm việc và thuê lao động, Trưởng điều hành của Phòng Thương mại và Công nghiệp Úc, Thư ký Hội đồng Liên minh Thương mại Úc và 8 bộ trưởng cấp bang phụ trách về ATVSLĐ trong bang hoặc hạt (cấp tương đương với bang). Tại Đan Mạch, Dự án môi trường làm việc trong sạch (2005) đã được Bộ trưởng Bộ Lao động trình bày tại Nghị viện Đan Mạch và đã nhận được sự ủng hộ rộng rãi từ nghị viện. Tại Hungary, Nghị viện đã quyết tâm nhất trí bỏ phiếu thông qua chương trình quốc gia về ATVSLĐ 2001. Hiệp ước ATVSLĐ Nam Phi năm 2002 đã được ký kết bởi Bộ trưởng Bộ Lao động nhân danh Chính phủ nước này.

Các chương trình quốc gia về ATVSLĐ được công bố gần đây thường có khoảng thời gian thực hiện từ 4 đến 5 năm. Với những chương trình có giai đoạn 10 năm, hầu hết các nước đều đặt ra mục tiêu trung hạn là 4 hoặc 5 năm với việc xem xét lại theo kế hoạch những công việc đã tiến hành. Nếu tiểu chương trình trong chiến lược 10 năm được quan tâm như một chương trình quốc gia, thì giai đoạn 4 hoặc 5 năm là phổ biến nhất đối với một chương trình quốc gia. Giai đoạn đó là phù hợp với việc đánh giá mức độ tiến triển của tình hình ATVSLĐ ở cấp quốc gia cũng như việc xem xét lại các kế hoạch, chiến lược để có cơ sở cho việc tiếp tục cải thiện bằng cách tăng cường những phương pháp thành công và giảm bớt những phương pháp còn hạn chế. Sau 4 hoặc 5 năm, một số yếu tố và điều kiện tác động đến hệ thống và chương trình quốc gia ATVSLĐ có thể sẽ thay đổi nên việc tổng kết những cải thiện về tình hình ATVSLĐ cùng với thông tin về hệ thống ATVSLĐ quốc gia là cần thiết.

Chiến lược ATVSLĐ quốc gia của Úc là một chương trình 10 năm; Đan Mạch và Vương quốc Anh cũng có một chương trình như thế mặc dù cả Úc và Vương quốc Anh đều đặt ra các mục tiêu trung hạn. Đan Mạch có báo cáo theo dõi cẩn thận hàng năm; New Zealand thực hiện chương trình ATVSLĐ với sự đánh giá chính thức đầu tiên đúng sau 5 năm. Chiến lược của Cộng đồng chung Châu Âu cũng như chương trình của Hungary, Nhật Bản và Hàn Quốc, Mông Cổ, Thái Lan và Mỹ đều có giai đoạn 5 năm.

Chương trình ATVSLĐ đòi hỏi phải làm rõ triển vọng, kết quả hướng tới, chủ đề và các mục tiêu. Một vài chương trình bắt đầu với lời tuyên bố chính trị thông qua việc mô tả tình hình ATVSLĐ quốc gia. Những triển vọng, kết quả hướng tới và các chủ đề là cơ sở hình thành các cam kết, nguyên tắc và phương hướng cho kế hoạch dài hạn hơn. Nhiều chương trình đặt ra các mục tiêu theo hình thức giảm thiểu con số TNLĐ và BNN sẽ được thực hiện khi kết thúc chương trình, song cũng có một vài chương trình không đề cập cụ thể đến các con số trong các mục tiêu.

Theo đó, Úc tiếp tục theo đuổi việc giảm tỷ lệ tử vong liên quan đến công việc, với việc giảm 10% sẽ được thực hiện vào năm 2007 và giảm ít nhất là 20% vào năm 2012. Tương tự như vậy, tỷ lệ thương vong ở nơi làm việc sẽ được giảm 20% vào năm 2007 và giảm ít nhất là 40% vào năm 2012. Đan Mạch lên danh sách 7 lĩnh vực mà tai nạn lao động nên được giảm thiểu hoặc hạn chế. Nhật Bản đề ra một mục tiêu giảm TNLĐ nhiều hơn 20%, song không đặt ra các con số cụ thể về BNN.

Mục tiêu của Hàn Quốc là giảm ít nhất 15%TNLĐ trong lĩnh vực công nghiệp và giảm tỷ lệ tai nạn từ 0,74% xuống 0,61% vào năm 2004, tiến tới thực hiện mục tiêu của kế hoạch dài hạn là giảm tỷ lệ tai nạn lao động còn 0,5% vào năm 2010. Vương quốc Anh cũng đề ra trong chương trình quốc gia các mục tiêu dự định sẽ đạt được vào năm 2010. Đó là việc giảm 30% số ngày nghỉ việc do tai nạn và bệnh tật liên quan đến công việc, giảm 10% tỷ lệ các tai nạn gây thương vong nặng và tử vong và giảm 20% tỷ lệ các trường hợp bệnh tật. Theo đó, từng mục tiêu sẽ đạt được một nửa sự cải thiện vào năm 2004.

Mục tiêu của Mỹ là giảm 3% tai nạn chết người trong ngành xây dựng, 1% trong các ngành công nghiệp nói chung và giảm 4% thương vong và bệnh tật liên quan đến công việc trong suốt giai đoạn 5 năm.

Một số chương trình còn bao gồm những chỉ dẫn thành công khác. Ví dụ, chỉ dẫn chiến lược ATVSLĐ quốc gia Úc gồm: doanh nghiệp công nhận và coi ATVSLĐ như là một phần thống nhất trong việc điều hành sản xuất, kinh doanh của mình, nâng cao kiến thức và kỹ năng về ATVSLĐ ở nơi làm việc và trong cộng đồng; cơ quan nhà nước có thẩm quyền xây dựng và thực hiện các biện pháp can thiệp về ATVSLĐ có hiệu quả hơn; nghiên cứu, dữ liệu và đánh giá đưa ra những thông tin tốt hơn và thường xuyên hơn để thực hiện các biện pháp can thiệp có hiệu quả. Song không một chỉ dẫn nào diễn tả những yếu tố đó thành những con số cụ thể cần đạt được.

Phần lớn các chương trình quốc gia là sản phẩm của sự tham gia ý kiến giữa chính phủ và các tổ chức của người lao động và người sử dụng lao động. Việc tham khảo ý kiến có thể thông qua các cơ quan thường trực ba bên được xây dựng để đưa ra các quy định về ATVSLĐ, ví dụ như Hội đồng Môi trường làm việc Đan Mạch, Uỷ ban Môi trường, ATVSLĐ Thái Lan và Hội đồng An toàn và vệ sinh Anh. Tại Phần Lan, việc tham khảo ý kiến các công ty bảo hiểm và các viện nghiên cứu cũng như các thành viên xã hội về chương trình quốc gia đã được xây dựng thành nguyên tắc. Tại các quốc gia thành viên khác, chính phủ tham khảo ý kiến ở một số giai đoạn trước khi hoàn tất chương trình. Tại Hungary, chương trình được công bố rõ để có sự ủng hộ đầy đủ của các thành viên xã hội; còn ở Nhật Bản, chính phủ tham khảo quan điểm của Hội đồng Lao động trung tâm. Tại New Zealand, Chính phủ thông báo các kế hoạch thực hiện chương trình chiến lược và đã được triển khai với sự tham khảo ý kiến của các nhà cung cấp tài chính. Tại Vương quốc Anh, quy trình tham khảo ý kiến được mở rộng từ giai đoạn sớm nhất của chương trình chính thức với lời mời công khai chung được chú giải trên các văn bản thảo luận./.