Trang thông tin điện tử về An toàn vệ sinh lao động, Cục An toàn lao động

Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường theo xu hướng hội nhập, công tác thanh tra lao động đang phải đối đầu với những thách thức mới. Số lượng doanh nghiệp vừa và nhỏ ngày càng tăng và thường không đảm bảo các điều kiện về an toàn lao động , những nguy cơ mới xuất hiện khi đưa vào sử dụng các công nghệ mới… Do đó, nếu hoạt động thanh tra chỉ thiên về cưỡng chế theo quy định của pháp luật mà thiếu tính tư vấn thì sẽ không giúp nhiều cho doanh nghiệp trong việc cải thiện điều kiện làm việc, đảm bảo ATVSLĐ và tăng cường khả năng cạnh tranh trên thương trường.

Vậy làm thế nào để để thúc đẩy việc tuân thủ pháp luật của các doanh nghiệp một cách có hệ thống và bền vững và công tác thanh tra có thể vươn tới tất cả các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ?

I. Những thuận lợi và thách thức trong quá trình kiện toàn Bộ máy thanh tra lao động

Nhiều nước trên thế giới và trong khu vực đã xây dựng và hoàn thiện hệ thống thanh tra lao động để đảm bảo và hỗ trợ các doanh nghiệp tuân thủ pháp luật về ATVSLĐ và tăng cường tính hiệu quả của công tác thanh tra. Ở nước ta, Quốc hội đã thông qua Bộ luật Lao động sửa đổi bổ sung năm 2002 tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho việc hình thành một hệ thống thanh tra lao động hợp nhất. Trên cơ sở này, Chính phủ đã tiến hành hợp nhất 03 tổ chức thanh tra thuộc các Bộ Y tế, Bộ LĐ-TB và XH thành một tổ chức chung có tên gọi Thanh tra lao động trực thuộc Bộ LĐ-TB và XH. Thanh tra lao động thực hiện chức năng thanh tra việc tuân thủ pháp luật về ATVSLĐ và chính sách lao động. Với mô hình tổ chức như vậy, thanh tra lao động có thể hoạt động có hiệu quả hơn theo nguyên tắc "một địa điểm - một thanh tra lao động". Điều này thể hiện quyết tâm của Chính phủ trong việc nâng cao năng lực của thanh tra lao động tiến tới thiết lập mô hình thanh tra lao động hiện đại và hiệu quả.

Một trong những nỗ lực kiện toàn tổ chức và nâng cao năng lực thanh tra lao động, Việt Nam đã phê chuẩn Công ước Thanh tra tra lao động số 81 (năm 1947). Đây là Công ước đưa ra tiêu chuẩn của một hệ thống thanh tra lao động nhằm đảm bảo sự thực thi các điều khoản luật pháp liên quan đến điều kiện làm việc và sự bảo vệ người lao động tại nơi làm việc (cả ngành công nghiệp và thương mại). Việc phê chuẩn và tuân thủ Công ước 81 không chỉ là phương thức để kiện toàn bộ máy thanh tra lao động mà còn là thực hiện một nghĩa vụ và trách nhiệm quốc tế.

Việc kiện toàn bộ máy tổ chức theo xu thế hội nhập là một trong những thuận lợi cho hoạt động của bộ máy thanh tra lao động. Tuy nhiên, đây cũng lại là một thách thức lớn đối với thanh tra lao động vì làm thế nào trong thời gian ngắn nhất thanh tra lao động có đủ điều kiện và năng lực để hoàn thành nhiệm vụ của mình.

Về số lượng thanh tra viên lao động, tính đến tháng 9 năm 2002 là 297 người. Theo số liệu hiện nay thì cứ 130.000 lao động mới có 01 thanh tra lao động. Trong khi đó, theo tiêu chuẩn quốc tế mức tối thiểu có thể chấp nhận được là cứ 40.000 lao động cần có một thanh tra viên lao động. Với số lao động 40 triệu người, Việt Nam cần có ít nhất 1.000 thanh tra lao động. Bên cạnh đó, năng lực của thanh tra lao động còn rất hạn chế đặc biệt trong lĩnh vực vệ sinh lao động. Điều này đòi hỏi thanh tra lao động phải có những chiến lược và sách lược hết sức cụ thể cũng như có những phương pháp thanh tra hiện đại, hiệu quả để có thể vượt qua được thách thức.