Trang thông tin điện tử về An toàn vệ sinh lao động, Cục An toàn lao động

Mới chỉ hơn 7 giờ sáng, khoảng 30 phút trước khi ca sáng bắt đầu tại nhà máy của Tập đoàn Đài Loan (Trung Quốc), Foxconn, các công nhân trẻ tuổi đi qua những bảo vệ mặc đồng phục màu xám, quẹt thẻ điện tử và chờ tín hiệu đèn xanh

Họ nối đuôi nhau vội vã đi vào cánh cổng màu đen của xưởng máy. Công việc của họ là lắp ráp các linh kiện cho những thương hiệu sản phẩm công nghệ toàn cầu như Apple, Nintendo, Dell, làm ra những iPhone, iPad hay Notebook thời thượng. Sức ép của cuộc sống công nghiệp “kiểu Foxconn” đã khiến nhiều người tìm đến cái chết trong khi những người còn lại đang bị tổn hại sức khỏe tâm thần.

Công nhân cũng bị “mã số hóa” trong các nhà máy của Foxconn.

Có khoảng 300.000 công nhân làm việc ở đây, tại thành phố miền Nam Thẩm Quyến, ngay sát Hồng Kông, trong một tổ hợp nhà máy khổng lồ thuộc sở hữu của Foxconn. Hàng trăm nghìn người khác cũng đang vào ca ở những nhà máy tương tự trong khu kinh tế mở này. Và Mã Hướng Tiền là một trong số họ.

Mã Hướng Tiền, 18 tuổi, đã là thành viên của thế giới Foxconn được hơn một năm nay. Ở đây mọi thứ đều được ghi lại bằng con số: tòa nhà, máy móc, các linh kiện, thành phẩm và dĩ nhiên, cả con người. Với mức lương 1.940 NDT/tháng (khoảng 285 USD), chàng trai trẻ đến từ tỉnh Hà Nam làm việc 12h/ngày ép các vỏ khuôn nhựa cho máy tính của Apple. Mỗi đêm, anh ngủ cùng 9 công nhân khác trong một phòng ngủ ở khu cư xá dành cho công nhân bên trong khuôn viên nhà máy.

Một buổi sáng tháng giêng, người ta tìm thấy Mã nằm chết dưới chân một tòa nhà. Nguyên nhân tử vong được ghi nhận: “Rơi từ tầng cao”. Đã có 13 vụ việc tương tự tại các nhà máy của Foxconn trong năm nay - 10 vụ trong số đó là những cái chết thảm thương của các công nhân trẻ.

Gia đình của Mã Hướng Tiền đã tìm hiểu sự thật và muốn kiện Foxconn ra tòa. Ông Mã Tử Thiện, 58 tuổi và vợ, bà Gao Chaoyin, 49 tuổi cùng hai con gái đã bỏ công việc đồng áng ở quê đến Thâm Quyến thuê một căn nhà nhỏ để theo đuổi vụ kiện. Cô em gái út 22 tuổi Mã Lệ Quần cùng bạn trai, đều từng là một công nhân của Foxconn đã bỏ việc để giúp đỡ bố mẹ đi tìm sự thật về cái chết của anh trai. Đó là một cuộc chiến pháp lý mà họ dường như không có nhiều cơ hội để chiến thắng.

Theo lời cô kể lại, cô đã nhận thấy những dấu hiệu bất thường ở anh trai vài ngày trước khi anh tự tử. Cô nói rằng một quản lý dây chuyền đã phạt anh phải lau dọn toilet vì phạm một lỗi kỹ thuật.

Trên các con đường trong khuôn viên nhà máy Foxconn, công nhân chỉ được phép đi hàng đôi, nếu có thêm một người nhập nhóm, họ phải đi nối đuôi nhau. Trong khuôn viên của nhà máy Foxconn có các chuỗi cửa hàng bán đồ ăn nhanh. Người ta cũng xây dựng các bệnh viện hiện đại, sân đá bóng, trung tâm thể thao, các tiệm cà phê Internet. Màn hình tivi có ở khắp nơi, bên đường hay trong các tiệm cà phê - với các chương trình trên kênh truyền hình của công ty. Nhưng tiện ích này không thể che mờ đi một sự thật: Cuộc sống của các công nhân Foxconn hoàn toàn gói trọn trong khuôn viên nhà máy. Họ đã bị tước đoạt cuộc sống xã hội.

Quy định, hạn chế ở khắp mọi nơi, thậm chí là trong nhà ăn. Một đội đầu bếp mặc áo trắng và đi ủng cao su bận bịu nấu nướng dưới sự giám sát của một quản lý qua màn hình lớn. Ở các công đoạn khác nhau đều có những quy định: Từ cung cấp thực phẩm đến rửa bát, rán, nướng hay luộc. Nếu bạn muốn ra khỏi nhà ăn, bạn phải rửa tay, nếu không cửa sẽ không mở. Thậm chí ở khu cư xá 12 tầng, các công nhân phải quẹt thẻ ở cửa nếu muốn ra ngoài.

Sự chặt chẽ của quy trình công nghiệp đem áp dụng cho sinh hoạt có ảnh hưởng đến đời sống tâm thần của công nhân hay không? Các nhà quản lý ở Foxconn tỏ ra không quan tâm. Theo Steven Chu, 49 tuổi, một quản lý phụ trách các xưởng lắp ráp, quy mô và hiệu quả sản xuất mới là nhân tố đảm bảo lợi nhuận.

Cứ mỗi phân xưởng có 900 công nhân. Các công nhân phải mặc đồng phục màu trắng và bị cấm nói chuyện riêng. Quy định này được in hẳn vào thẻ điện tử công nhân của họ. Âm thanh duy nhất người ta nghe được là tiếng quay của máy lắp ốc. Họ phải lắp ráp 8 loại sản phẩm khác nhau cho các loại thị trường khác nhau.

Không hề có nhà kho tại các khu xưởng của Foxconn. Ngay khi các công nhân lắp ráp xong một máy điện thoại di động hay máy tính xách tay, chúng sẽ được đưa ngay đến hệ thống tiêu thụ. Các dòng xe tải nối đuôi nhau ra vào nhà máy, mang đến các linh kiện và đem đi các thành phẩm. Dây chuyền sản xuất cứ thế vận hành vô tận cùng những người lao động đang hao mòn dần cả về thể xác lẫn tinh thần.

Ông Mã Tử Thiện và các con gái kiên quyết đòi phải làm sáng tỏ cái chết của Ma Xiangqian, họ không tin vào kết quả điều tra chính thức mà Foxconn công bố.

Về vụ việc này, người phát ngôn của Foxconn khẳng định báo cáo điều tra là chính xác và các công nhân của công ty không bao giờ phải đi lau dọn toilet. Ông này khẳng định thời gian qua công ty đã gặp vấn đề với một bộ phận trong số 420.000 công nhân làm việc tại Thâm Quyến nhưng đa số các trường hợp rắc rối này đều xuất phát từ “sự yếu đuối tinh thần”, không kịp thích ứng với “tác phong công nghiệp hiện đại”.

Ông này cũng thông báo về một chuyến thăm của Tổng giám đốc Foxconn Terry Gou đến Thẩm Quyến nhằm đánh giá tình hình. Và tại nhà máy ở Thâm Quyến, Chủ tịch Foxconn đã công bố kế hoạch tăng lương cho công nhân của tập đoàn. Ông nói rằng đợt tăng lương này là nhằm bảo đảm cuộc sống cho công nhân, tạo thuận lợi cho chuyển đổi kinh tế, hỗ trợ mục tiêu dài hạn của công ty là tiếp tục đổi mới từ một nhà sản xuất hàng đầu thành một nhà công nghệ hàng đầu.

Hiện Foxconn đang thuê khoảng 800.000 công nhân trên toàn Trung Quốc. Lương cơ bản ở các nhà máy Foxconn ở Trung Quốc khoảng 900 nhân dân tệ (khoảng 130 USD, hay gần 2,6 triệu đồng) mỗi tháng. Thế nhưng, chỉ vài giờ sau chuyến thăm của ông Terry Gou hồi cuối tháng 5, một công nhân 23 tuổi tại một nhà máy khác của tập đoàn nằm ở vùng Tây Bắc đã lao đầu xuống đất từ tầng 14 tòa cư xá nhà máy.

Ban lãnh đạo Foxconn sau đó đã có một “sáng kiến” chưa từng có tiền lệ. Họ đã đưa ra một biên bản thỏa thuận giữa chủ sử dụng và người lao động mà theo đó người lao động muốn… chết cũng không được (!?). Công nhân phải ký vào biên bản này cam kết không tìm đến cái chết trong thời gian làm việc ở công ty. Nếu không đồng ý, họ sẽ bị sa thải ngay lập tức.

Cuối tháng bảy, một nguồn tin tiết lộ với Reuters rằng Foxconn đang dự định xây dựng thêm các nhà máy Thành Đô và Vũ Hán, những nơi mà mức lương thấp hơn nhiều so với khu vực công nghiệp ven biển./.