Trang thông tin điện tử về An toàn vệ sinh lao động, Cục An toàn lao động

Các doanh nghiệp của tư nhân và hộ sản xuất cá thể tiểu thủ công nghiệp ở Việt Nam bước đầu thừa nhận như là một bộ phận của nền kinh tế Việt nam khi Nhà nước ban hành Luật Doanh nghiệp tư nhân (năm 1990) và đặc biệt tăng nhanh từ khi Nhà nước ban hành Luật Khuyến khích đầu tư trong nước (năm 1998 - sửa đổi), Luật Doanh nghiệp (năm 1999). Theo số liệu của Tổng cục thống kê: Chỉ tính từ đầu năm 2000 tới 30/ 09 / 2001 các doanh nghiệp tư nhân đăng ký kinh doanh là 24.384 doanh nghiệp, nhiều hơn cả số đăng ký kinh doanh 5 năm trước đó cộng lại. Đến nay, các doanh nghiệp của tư nhân và hộ sản xuất cá thể tiểu thủ công nghiệp chiếm số lượng và tỷ trọng tương đối lớn trong cơ cấu các thành phần kinh tế: tính đến cuối năm 2003, trong cả nước đã có tới hơn 1 triệu cơ sở sản xuất công nghiệp, hơn 80.000 doanh nghiệp tư nhân (trong đó số doanh nghiệp nhỏ chiếm tới 90 %).

Với số lượng đông, hình thức hoạt động đa dạng, phong phú, đặc biệt sự năng động và nhạy bén với thị trường, các doanh nghiệp nhỏ và hộ sản xuất cá thể tiểu thủ công nghiệp có vị trí quan trọng trong sự phát triển kinh tế, xã hội của đất nước: tạo ra nhiều của cải cho xã hội, thu hút nhiều lao động, góp phần giải quyết việc làm và thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, an sinh xã hội... Tuy nhiên, an toàn - vệ sinh lao động trong các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất nhỏ luôn là vấn đề đáng lo ngại: môi trường lao động bị ô nhiễm; sức khoẻ của người lao động bị giảm sút; nguy cơ tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp (TNLĐ, BNN) thường cao hơn các doanh nghiệp có quy mô vừa và lớn.

Các doanh nghiệp nhỏ phần lớn được hình thành và phát triển từ các hộ sản xuất nhỏ trong các làng nghề truyền thống, các hộ có lao động từ các cơ quan doanh nghiệp nhà nước giảm biên chế, nghỉ hưu và bộ đội hoàn thành nghĩa vụ quân sự. Một số doanh nghiệp phát triển từ hình thức hợp tác xã và tổ hợp tác, một số khác được thành lập mới.

Nhìn chung, nguồn gốc hình thành rất đa dạng, trừ các cơ sở tư nhân sản xuất hàng truyền thống, phần lớn các doanh nghiệp đều mới được hình thành sau những năm đổi mới (những năm 90), chưa quen với sản xuất công nghiệp và thiếu kiến thức về AT-VSLĐ. Có tới 53% số doanh nghiệp được điều tra được thành lập và đi vào họat động trong vòng 5 năm trở lại đây (sau khi có Luật Doanh nghiệp ra đời - năm 1999); 40,59% doanh nghiệp được thành lập và đi vào họat động trong vòng 5 năm - 10 năm. Một số rất ít (6,4%) doanh nghiệp nhỏ hoạt động trước khi Nhà nước ban hành Luật Doanh nghiệp tư nhân (trước năm 1990).[1]

Chủ yếu là những người có tay nghề hoặc những người nguyên là cán bộ, viên chức nhà nước thôi việc, về hưu; một số là cán bộ, viên chức đương chức có vốn, có nguồn nhân lực từ gia đình, họ hàng, tiếp nhận được cơ chế đổi mới đứng ra đầu tư kinh doanh, hoặc giao cho thân nhân đứng tên.

Về trình độ chuyên môn: Nhìn chung chủ doanh nghiệp, cơ sở sản xuất nhỏ có trình độ chuyên môn chưa cao. Kết quả điều tra cho thấy: đa số đã có trình độ đại học và cao đẳng, chiếm 42,57%; trình độ trung cấp chiếm 21,3 %; trình độ trên đại học chỉ chiếm 4,95%; Số còn lại là công nhân kỹ thuật hoặc được đào tạo theo kiểu kèm cặp, truyền nghề chiếm tỷ lệ khá cao: 31,2%.