Trang thông tin điện tử về An toàn vệ sinh lao động, Cục An toàn lao động

Đến bất kỳ một quán ăn bình dân nào, người ta cũng bắt gặp những ống giấy ăn loại siêu rẻ. Những tờ giấy này được các khách hàng sử dụng như một công cụ đa năng, nó vừa được dùng để lau bát đũa, lại vừa được dùng để lau miệng trước và sau khi ăn. Tuy nhiên, nếu được chứng kiến tận mắt “công nghệ” sản xuất, chắc chắn người tiêu dùng sẽ phải rùng mình vì sự mất vệ sinh của loại giấy này...

Chúng tôi có mặt tại xã Phong Khê (huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh) - một nơi được biết đến là “khu công nghiệp giấy lộn” vào loại lớn nhất miền Bắc. Được chứng kiến tận mắt mới biết, nhờ công nghệ biến giấy phế phẩm thành đủ các loại từ giấy ăn, giấy vệ sinh... đến cả giấy vàng mã mà các hộ dân ở đây giàu lên nhanh chóng. Những đống giấy phế liệu đã qua sử dụng được dân buôn gom về, tập kết và chất đống trước cửa các cơ sở tái chế.

Theo tìm hiểu chúng tôi được biết, mỗi ngày có hàng trăm tấn giấy các loại được thu gom từ nhiều nguồn, thậm chí ở cả những bãi rác lớn, rác thải tại các bệnh viện cũng được hơn 200 hộ sản xuất kinh doanh trong xã đem ướp, tẩm hóa chất chế biến thành loại giấy ăn đáp ứng nhu cầu trên địa bàn và các tỉnh lân cận. Theo một số hộ kinh doanh, sau khi phân loại, giấy vụn được ngâm vào bể nước xúc cho mục ra, sau đó dùng máy thuỷ lực nghiền nát thành bột. Cứ 1 tấn giấy nguyên liệu được ngâm với 500 – 600 kg chất xút, khoảng 300 kg chất javen và nhiều loại hóa chất khác. Sau đó, tiếp tục trải qua một số công đoạn như seo, ép nước, sấy... sẽ được thành phẩm là giấy ăn, giấy vệ sinh, giấy vàng mã và cả... băng vệ sinh phụ nữ. Đặc biệt, do quy trình sản xuất giấy ăn có khác so với sản xuất giấy vệ sinh nên phải sử dụng chất tẩy trắng nhiều hơn. Để xử lý mùi hóa chất cũng không khó, chỉ cần phun vài lít nước hoa rẻ tiền của Trung Quốc là thành khăn giấy ăn cao cấp vì có mùi thơm.

Trung tâm y tế dự phòng Bắc Ninh cho biết, Phong Khê hiện có khoảng 200 cơ sở tái chế giấy nhưng tất cả các cơ sở này đều không có hệ thống xử lý nước thải. Ông Nguyễn Văn Đức, một người dân ở thôn Đào Xá búc xúc: chưa bao giờ người già và trẻ con trong làng lại ốm đau bệnh tật nhiều như bây giờ. Thanh niên trai tráng trong độ tuổi lao động thì cũng khó tránh khỏi các bệnh về đường hô hấp, da liễu hay tiêu hóa do không khí xung quanh lúc nào cũng đặc quánh bụi giấy và nguồn nước bị ô nhiễm nghiêm trọng. Không khí ở đây “đặc” đến mức người ta phải đeo khẩu trang suốt ngày, thậm chí cả khi ngủ. Hiện cả thôn Đào Xá có trên 60 hộ sản xuất giấy nhưng không hề có hệ thống nước thải, rác thải nào được xây dựng quy hoạch. Nhiều người dân trong làng đã không ít lần gửi đơn kiến nghị đến các cấp chính quyền nhưng đến nay vẫn chưa thấy có động thái nào tích cực phản hồi trở lại.

BS. Lê Ngọc Long - Trưởng trạm y tế xã Phong Khê cho biết, so với lúc anh mới về nhận công tác ở xã này, đến nay mô hình bệnh tật của người dân trong vùng đã thay đổi nhiều. Sự thay đổi này bắt nguồn từ việc chính quyền chưa giải quyết được vấn đề thu gom và xử lý rác thải từ các cơ sở sản xuất giấy tái chế. Ngoài những tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp còn vô số trường hợp mắc các bệnh về đường hô hấp, tiêu hoá và các bệnh ngoài da khác... Riêng trong quý I - 2007, trạm y tế xã đã khám và điều trị cho 38 trường hợp tai nạn lao động, 441 ca bệnh về đường hô hấp và 98 trường hợp tiêu chảy. Còn BS. Trịnh Văn Nghinh, Trưởng khoa Sức khỏe nghề nghiệp - Trung tâm y tế dự phòng tỉnh Bắc Ninh cho biết, kết quả điều tra môi trường tại các làng nghề làm giấy từ năm 2002 đã cho thấy nồng độ các chất H2S, BOD5, COD, DO và coliform trong nước thải đã vượt tiêu chuẩn từ 10-20 lần. Lượng nước thải này được xả thẳng từ nơi sản xuất ra ngoài môi trường không qua bất kỳ khâu xử lý nào khiến cho toàn bộ phần nước bề mặt, nước sinh hoạt và môi trường bị ô nhiễm nghiêm trọng. Còn trong thời điểm hiện tại, vấn đề điều tra sức khoẻ người lao động và môi trường tại các làng nghề đã được Trung tâm y tế dự phòng đề xuất với Sở Y tế và UBND tỉnh. Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa được sự quan tâm đúng mức của các cấp chính quyền cũng như, do khó khăn về kinh phí nên chưa thể có cuộc tổng điều tra, đánh giá một cách chính xác về sức khỏe của người dân.

Cả nước hiện có 1.450 làng nghề, với hơn 4 triệu lao động, trong đó có trên 300 làng nghề truyền thống phân bổ trên cả 3 miền Bắc Trung Nam, riêng miền Bắc chiếm tới 70% tổng số làng nghề cả nước. Do việc phát triển các làng nghề ở nước ta phần nhiều mang tính tự phát, công nghệ thủ công lạc hậu, thiết bị chắp vá, thiếu đồng bộ, ý thức bảo vệ môi trường rất thấp, nên vấn đề ô nhiễm môi trường ở hầu hết các làng nghề đang ngày càng trở nên nghiêm trọng, ảnh hưởng không nhỏ tới sức khỏe cộng đồng.