Trang thông tin điện tử về An toàn vệ sinh lao động, Cục An toàn lao động

Một tháng rưỡi sau thảm hoạ tại Nhà máy thuỷ điện Sayano-Shushenskaya cướp đi 75 sinh mạng, Uỷ ban Giám sát kỹ thuật Nga đã đưa ra nguyên nhân thảm hoạ công nghệ lớn nhất trong lịch sử nước Nga.
Theo uỷ ban, thì cả yếu tố công nghệ lẫn yếu tố con người đều góp phần dẫn đến sự cố.

Uỷ ban đã công bố những cái tên của một loạt nhân vật nổi tiếng có lỗi trong vụ này. Tiêu biểu nhất là Anatoli Chubais - kiến trúc sư cải tổ Nga hồi đầu thập niên 1990. Ông này cho đến cuối mùa hè năm ngoái vẫn còn lãnh đạo "Hệ thống Năng lượng hợp nhất Nga" (EES) - doanh nghiệp độc quyền trong lĩnh vực năng lượng. Chính Chubais đã ký vào văn bản nghiệm thu nhà máy.

Riêng câu chuyện nghiệm thu này cũng khiến người ta ít nhiều ngạc nhiên. Biên bản kiểm định kỹ thuật của Uỷ ban Giám sát kỹ thuật Nga (Rostekhnadzor) cho hay tổ máy số 2 (nơi xảy ra thảm hoạ) được lắp đặt từ năm 1979 và được EES nghiệm thu năm 2000. Tức là tổ máy đã không được nghiệm thu trong suốt 21 năm. Ngoài ra, văn bản nghiệm thu còn ghi rõ phải thay ngay các turbin.

Rostekhnadzor khẳng định: Ông Chubais đã phê chuẩn văn bản nghiệm thu để đưa Nhà máy thuỷ điện (NMTĐ) Sayano-Shushenskaya vào hoạt động, mà không đánh giá toàn diện các thông số hoạt động của toàn bộ tổ hợp vào thời điểm đó.

Theo ý kiến của ông Sergei Shoigu - Bộ trưởng phụ trách Tình trạng khẩn cấp Nga - thì vụ tai nạn ở Sayano-Shushenskaya là độc nhất vô nhị. Các nhân viên cứu nạn chưa bao giờ phải đối mặt với sự tàn phá như vậy, cũng như hoạt động khó hiểu của các tổ máy: Chúng vẫn tiếp tục đẩy nước vào nhà máy trong điều kiện nước đã đầy tràn.

Rostekhnadzor đã khôi phục lại diễn biến thảm hoạ từng giây một và giải thích rõ những sai lầm đã mắc phải trong quá trình vận hành của các tổ máy. Hóa ra nhiều chi tiết được thiết kế đã không chịu đựng được áp lực lớn như vậy. Kim loại lão hóa tạo ra những vết nứt trên mái thuỷ lực của tổ máy số hai.

"Trong số 49 bulông thu được từ hiện trường, có 6 chiếc không có bất cứ dấu hiệu hư hại nào. Điều đó chứng tỏ, những chiếc bulông này hoàn toàn không có êcu. Như vậy khi áp lực tăng lên, chiếc turbin có trọng lượng hơn 2 nghìn tấn bay thẳng lên không trung trong khi vẫn tiếp tục quay" - ông Kutin - người đứng đầu Rostekhnadzor - khẳng định.

Một nguyên nhân khác là đám cháy tại NMTĐ Bratskaya ngay trước đó đã khiến Sayano-Shushenskaya phải nâng công suất. Tổ máy số 2 vừa qua giai đoạn bảo dưỡng và sửa chữa. Bất chấp rung chấn cao gấp 4 lần cho phép, tổ máy số 2 vẫn được đưa vào hoạt động.

Vụ tai nạn diễn ra trong vẻn vẹn 7 giây đồng hồ. Các bulông ở turbin của tổ máy số 2 bị bung ra, khiến các tổ máy số 7 và số 9 quạt nước vào với tốc độ điên dại và biến thành những chiếc máy bơm khổng lồ. Dòng nước đã xé nát các cấu kiện bêtông trong vòng một giờ.

"Anh hùng" là từ duy nhất để mô tả hành động của những người có mặt tại nhà máy vào thời điểm đó. Trong vòng chưa đầy một tiếng đồng hồ, họ đã điều khiển bằng tay để đóng được các đường ống dẫn nước có áp và bằng cách đó cứu được mạng sống của nhiều đồng nghiệp. Trong khi những người phải chịu trách nhiệm trực tiếp việc cứu nạn trong trường hợp tai nạn lại rời bỏ hiện trường!

Ông Kutin khẳng định, nguyên nhân dẫn đến thảm hoạ tại Sayano-Shushenskaya không phải là sự tình cờ, mà là hậu quả tất yếu của thực trạng nền kinh tế Nga thời hậu Liên Xô. Trong hai thập niên qua, "những ông chủ mới" của các tổ hợp khổng lồ trong những lĩnh vực thiết yếu của nền kinh tế đã bóc lột một cách không thương tiếc di sản mà nhiều thế hệ người dân Xôviết tạo dựng lên. Họ chỉ quan tâm tới lợi nhuận, mà không để ý gì đến hiện đại hóa và phát triển sản xuất, không đầu tư thêm để đổi mới công nghệ và thiết bị, cũng như không ứng dụng thêm công nghệ mới nào.

Tên những người có lỗi gây ra thảm hoạ đã được chỉ ra. Dư luận đang chờ đợi sự phán quyết công minh của luật pháp./.