Trang thông tin điện tử về An toàn vệ sinh lao động, Cục An toàn lao động

Vì miếng cơm, manh áo, những người thợ xây tự do vốn xuất thân là nông dân ở Thanh Hoá đành phó mặc số phận cho "tử thần".
Trên dọc đường công tác, hàng ngày tôi vẫn gặp đâu đó các "ong thợ" miệt mài cầm bay đặt gạch, cầm chổi lăn sơn chót vót trên các công trình cao tầng. Họ phải làm việc trong điều kiện vô cùng nguy hiểm, hầu như không sử dụng thiết bị an toàn lao động nhưng lại chỉ được trả những đồng tiền công rất rẻ mạt. Mùa xây dựng bắt đầu, hàng trăm nông dân từ các làng quê chuẩn bị bay, búa, bàn xoa lên thành phố, đến các khu đô thị, khu công nghiệp hành nghề thợ xây, trong số đó đã từng có người không thể trở về vì tai nạn lao động.

Tại một công trình xây dựng nhà cao tầng ngay trên địa bàn TP.Thanh Hoá, tôi ngước nhìn ngược lên mỏi cả mắt mới nhận ra các bác thợ đang lặng lẽ làm việc cần mẫn. Đội thợ xây đứng chênh vênh trên các tấm ván bắc dọc theo giàn giáo, không dây an toàn, thiếu những dụng cụ bảo hộ cần thiết, không mũ nón đội đầu, thậm chí có người còn mặc quần đùi, áo may ô đứng xây. Bên dưới là dòng người tấp nập qua lại trên đường, chẳng mấy ai hay biết tính mạng của những số phận đang đứng cheo leo trên tầng gác cao cọc cạch gõ gạch kia sẽ ra sao nếu ngộ nhỡ trượt chân, sập giàn giáo... Đằng sau họ là bao nhiêu nguy hiểm luôn rình rập, thợ xây tự do phải làm việc trong bất cứ điều kiện thời tiết nào (trừ những hôm mưa), ngày hè thì nắng nóng bỏng rát, ngày đông thì gió lạnh buốt cắt da cắt thịt.

Vào mùa xây dựng, những người hành nghề thợ xây làm không hết việc. Cơ bản các công trình xây dựng tư nhân đều được "cai thầu" đứng ra nhận hợp đồng thực hiện, sau đó tập hợp những người thạo nghề tạo thành một tổ thợ đi làm. Đa phần trong số thợ xây này đều có kinh nghiệm tích luỹ qua nhiều năm kinh qua nghề cầm bay cầm búa. Thực tế chẳng mấy người được đào tạo một cách bài bản, họ cũng không có giấy phép hành nghề. Ai có sức khỏe, mang vác nặng là có thể gia nhập vào tổ thợ, lúc ban đầu làm phụ hồ, nếu siêng năng, ham học hỏi qua vài năm là có thể cầm bay đứng xây.

Để thi công an toàn những công trình cao tầng, người ta phải đổ cột trụ rồi mới xây, nhà càng cao, độ nguy hiểm càng lớn. Thế nhưng để lấy cân bằng trong xây dựng, các bác thợ "vườn" dùng phương pháp thủ công truyền thống đó là lấy các bịch cát, chai lọ làm thước đo độ chênh lệch. Do vậy nên đã từng có những bức tường khi vừa xây xong đã đổ ụp xuống gây thiệt hại về kinh tế, làm chết người.

Tôi thầm nghĩ, thợ xây không phải là những con người có "tinh thần thép", họ biết sợ độ cao khi đảm nhận công việc đặc thù và đôi lúc có nghĩ tới ranh giới mong manh giữa sự sống và cái chết. Song điều quan trọng hơn ở đây đó là miếng cơm manh áo, họ lại không được học nghề một cách bài bản, không được tuyên truyền, giáo dục về biện pháp an toàn lao động trong xây dựng và tự thân người thợ xây còn thiếu ý thức bảo vệ chính mạng sống của mình. Trên đường tác nghiệp, tôi từng chứng kiến nhiều vụ tai nạn trong xây dựng dẫn đến việc người lao động tự do bị thương tích, tàn phế, thiệt mạng chỉ vì giàn giáo lỏng lẻo, kết cấu công trình yếu.

Ngồi cùng đám thợ vừa mới đổ xong mấy cây cột xuống nghỉ giải lao tại một công trình xây dựng ở huyện Thiệu Hoá, mới hay có nhiều chuyện "cười ra nước mắt". Ông Nguyễn Đình Túc (52 tuổi) với 34 năm thâm niên trong nghề kể: "Nghề này gắn với vôi vữa và nó cũng "bạc như vôi" vậy! Ai muốn trụ được thì phải có sức khỏe, phải biết dầm mưa dãi nắng phong ba bụi trần. Suốt cả ngày ngửa mặt lên trần nhà để trát, trèo lên bò xuống hàng trăm lần như vậy đòi hỏi thợ nề phải có đôi chân rắn rỏi mới tồn tại được. Cái khó nhất của nghề này là lúc đổ cột trụ, một mình chơi vơi giữa trời, không có chỗ bám tay, đứng không vững là mất mạng như chơi".

Chẳng nói đâu xa, chính Nguyễn Đình Tiến (em ruột ông Túc) đã thiệt mạng trên công trường xây dựng để lại người vợ trẻ, con thơ. Ông Túc ngậm ngùi nhớ lại: "Hôm đó, anh em tôi đang xây dựng một ngôi nhà cho người dân ở huyện Quảng Xương. Thi công gần xong rồi nhưng do Tiến bất cẩn nên bước hụt, tấm ván mất thăng bằng bập bênh đã hất rơi cậu em từ tầng 4 xuống và chết ngay tại chỗ". Trường hợp khác đó là anh Phạm Văn Hiền, trú tại xã Quảng Thịnh, huyện Quảng Xương. Anh Hiền cũng bị hất từ trên giàn giáo xuống đất, tuy không thiệt mạng nhưng tổn thương cột sống liệt nửa người và trở thành người tàn phế suốt đời. Mới đây nhất, khoảng tháng 4.2008, tại một công trình đồ sộ do một Cty tầm cỡ, có uy tín ở Thanh Hoá đảm nhận thi công cũng đã để xảy ra vụ tai nạn lao động thương tâm trong lĩnh vực xây dựng làm 2 người chết.

Công việc vất vả và nguy hiểm như vậy nhưng số lượng người gia nhập vào đội quân hành nghề xây dựng vẫn ngày càng tăng thêm, chủ yếu là thanh niên nông thôn học hành không đến đâu, thiếu việc làm. Song đến nay, nhiều phụ nữ chân yếu tay mềm cũng lao vào đi làm phụ hồ, nấu cơm, giặt giũ quần áo cho thợ... Chị Hoàng Thị Liên (40 tuổi) trú tại thị xã Sầm Sơn vừa cầm cuốc đánh hồ vừa hổn hển nói: "Chồng làm thợ xây nhưng không đủ nuôi cả gia đình nên tôi đi theo ráng sức kiếm thêm thu nhập trang trải cho các cháu ăn học. Biết là cực lắm nhưng cũng chẳng còn cách nào tốt hơn".

Gần 30 tuổi đời, anh Nguyễn Văn Vũ, trú xã Quý Lộc, huyện Yên Định mới lập gia đình. Vợ chồng cưới nhau xong, chẳng có tài sản gì đáng giá ngoài 2 sào ruộng. Tay trắng lập nghiệp, biết kiếm sống bằng cách nào khi trong tay không có lấy một cắc bạc. Chẳng lâu sau ngày thành hôn, chị vợ sinh cho anh Vũ một cô con gái. Và rồi từ đây, cuộc sống gia đình cứ thế lao xuống dốc. Vợ ốm đau liên tục, con gái còi cọc do suy dinh dưỡng.

Anh Vũ đành "nam tiến" đi phu hồ kiếm tiền giúp người bạn đời chữa bệnh. Nhưng chuyện kiếm được đồng tiền của thiên hạ quả chẳng dễ dàng chút nào. Một thân một mình lặn lội tìm việc, ông chủ thầu tự xưng tên Long ở huyện Bình Chánh, TP.Hồ Chí Minh đã nhận anh vào làm việc với mức lương 60 nghìn đồng/ngày, cơm nuôi, ngủ tại công trường. Cặm cụi đánh hồ suốt 5 tháng trời, đáng lẽ anh Vũ phải nhận được tổng tiền lương là 9 triệu đồng gửi về quê cho vợ thuốc thang chữa bệnh. Thế nhưng khi thanh toán, ông chủ chỉ đưa 5 triệu đồng... nợ lại 4 triệu nhưng rồi vị chủ thầu này "xù" luôn. Anh Vũ than thở rằng làm việc chả có hợp đồng giấy tờ gì cả, mà chỉ thỏa thuận mồm với nhau nên không biết kêu ai.

Màn đêm buông xuống, tôi mò mẫm đến ngồi cùng đám thợ đang thi công công trình đường tránh TP.Thanh Hoá. Chẳng có việc gì nên nhóm thợ này tụ tập đánh phỏm. Tuy đánh không to nhưng "ai đen" thì một tối cũng đi đứt cả ngày công lao động mệt nhọc. Một ông thợ người Thiệu Hoá nói ngang: "Không có việc gì, tối lại chả nhẽ đi ngủ luôn, có nằm xuống cũng không ngủ được". Ông trưởng tổ thợ "rỉ" vào tai tôi rằng mấy thằng thanh niên choai choai thỉnh thoảng còn bắt xe ôm vào nhà nghỉ tìm gái, đồng tiền mồ hôi đổ ra nhưng nói mãi bọn nó vẫn không suy chuyển gì, đành mặc kệ, thôi thì "khôn sống mống chết".

Theo một tổ trưởng tổ thợ khác tên Đông đang xây dựng tuyến cống thoát nước ở khu vực phường Hàm Rồng, TP.Thanh Hoá than thở, thì nghề thợ xây vốn đã vất vả nhưng lấy được đồng tiền của các ông chủ cũng vất vả không kém. Ông tổ trưởng này từng bị một giám đốc Cty hoạt động trong ngành xây dựng có tiếng ở huyện Đông Sơn định "xù" nợ khoản tiền công hơn 5 triệu đồng. Nét mặt ông Đông đầy khắc khổ, quanh năm suốt tháng dãi nắng dầm mưa, trung thành với ông chủ, song vẫn bị "ép" giá, không chịu được, ông bỏ việc và cuối cùng là khoản tiền gối từ hợp đồng trước, Cty nói trên không chịu thanh toán.

Ông Đông nói: "Giám đốc các Cty xây dựng họ nắm đằng chuôi, có ký hợp đồng thi công nhưng phần lợi thuộc về họ nhiều hơn. Mình đi làm thuê nên phải chịu lép vế. Đã thế, khi thanh toán không bao giờ họ trả hết tiền mà thường giữ lại 1/3, từ đó các công trình sau nếu ký tiếp họ sẽ ép giá thấp hơn, không làm thì mất khoản tiền ở hợp đồng trước, làm thì công xá rẻ mạt".

Chưa thấy một tổ chức nghề nghiệp nào xuất hiện để tạo chỗ dựa cho những người thợ xây vốn dĩ xuất thân từ nông dân ít học hành, không chuyên môn, không bằng cấp nghiệp vụ. Và cũng chưa có cơ quan chức năng nào đứng ra mở các lớp tập huấn về an toàn lao động cho giới thợ xây tự do giúp họ có ý thức hơn trong việc bảo vệ tính mạng, tránh những rủi ro do tai nạn lao động gây ra. Tôi gặp nhiều tổ thợ. Câu trả lời của họ đều cơ bản giống nhau. Họ cần sự quan tâm của một tổ chức nào đó như CĐ ngành xây dựng chẳng hạn, trực tiếp đứng ra phối hợp với các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xây dựng mở lớp dạy nghề cho công nhân tự do giúp họ có điều kiện nâng cao chuyên môn, rèn luyện ý thức kỷ luật lao động...