Trang thông tin điện tử về An toàn vệ sinh lao động, Cục An toàn lao động

Từ lâu, ấp Cây Bàng (P. Thủ Thiêm, Q.2, TP.HCM) là “đại bản doanh” của thợ gõ rỉ tàu. Đến đây, ngó ai nói chuyện mà nghiêng tai, đích thị thợ gõ rỉ tàu. Đến ấp Cây Bàng, ngó ai nói chuyện mà nghiêng tai, đích thị thợ gõ rỉ tàu. Âm thanh cộng hưởng nhau, luồn quanh các hệ thống dẫn khí hẹp thành tiếng “boong boong” dội thẳng vào óc. Nếu tàu vệ sinh luôn phần vỏ thì âm thanh trong, ngoài cộng hưởng dội vào đến “ngộp tai”.

Từ lâu, ấp Cây Bàng (phường Thủ Thiêm, quận 2, TP.HCM) là “đại bản doanh” của thợ gõ rỉ tàu. Có chừng gần 35 nhóm gõ rỉ ở ấp Cây Bàng, nhóm ít cũng 12 người. Không chỉ dân quanh Thủ Thiêm làm nghề, nhiều người từ nơi khác như Cần Thơ, Bến Tre cũng tới.

Nhiều người đã gắn mình với nghề đến đời thứ ba. Anh Nguyễn Công Thanh (phường Bình Trưng Đông, quận 2) cho hay, anh vốn ở ấp Cây Bàng. Năm 2004, giải tỏa đất, anh đi nhưng vẫn quay lại bến này để làm nghề vì đã gắn bó với nó bao lâu nay. Trước đó, nội anh lên Biên Hòa cạo mủ rồi đi phu ngoài Trung kỳ. Đến những năm 1920, khi người Pháp nhất loạt đưa tàu sang đây thì ông của anh cũng quay trở lại, làm công nhân cạo rỉ.

Năm 1925, tổ chức Công hội Ba Son kêu gọi công nhân đồng loạt đình công với khẩu hiệu “Tất cả công xưởng nghỉ việc”, ông nội anh cũng tham gia và bị bắt. Đến thời Mỹ, ba anh nối nghề cũng vẫn cây búa, cây sủi. Và rồi giờ đến anh, với 26 năm theo nghề.

Anh Ba Tính (khu phố 1, An Lợi Đông) cho biết: “Gia đình tui làm nghề gõ được ba đời. Biết là cực nhưng đâu theo được nghề khác, vì học ít mà!”. Anh bắt đầu cầm cây sủi, cây búa theo cha ra tàu từ năm 15 tuổi. Khi được hỏi có muốn truyền nghề đến đời thứ tư không, anh lắc đầu quầy quậy: “Phải cho sắp nhỏ học tới nơi chứ. Thoát khỏi nghề này là mong ước của tôi”.

Đều đặn, từ sáu đến bảy giờ mỗi ngày, con kè Thủ Thiêm lại nhộn nhịp hẳn lên khi có từng tốp công nhân ngồi đợi phát lệnh ra tàu. Để ra khơi, họ đi thành tốp. Mỗi chiếc ghe đưa đón công nhân được chủ thầu mướn với giá từ 100.000 đến 200.000 đồng hai chuyến đi về. Ngày trước, thợ gõ làm công cho các xí nghiệp vận tải. Nhưng qua nhiều vụ bị “xù” tiền, họ tự tách ra thành lập nhóm. Theo chân tốp thợ gõ trên bờ kè ấp Cây Bàng, chúng tôi cùng hướng về khu Thiềng Liềng, nơi tập trung thợ gõ làm việc.

Tàu biển, sau một hải hành thường bị ôxy hóa, hàu bám vào. Các tàu khi “ăn hàng” thường ghé qua khu vực này “làm vệ sinh”. Trong ký ức của các thợ gõ già như ông Bảy Huệ, “gõ tàu Liên Xô sướng nhất, vì nó... lắm rỉ”.
Để làm nghề chỉ cần búa và sủi. Ai “sang” hơn thì có thêm đôi găng tay, cái khẩu trang. Công đoạn đầu tiên là đập bỏ lớp rỉ đóng thành tảng trên tàu. Thường phần thân tàu bị rỉ nằm ở sâu trong thành tàu như kho hàng, balát (hầm chứa xăng, nước dưới đáy tàu). Có lớp rỉ dày đến một cm. Kế đến, dùng cây sủi chà mạnh vào phần thân tàu đã làm sạch.

Với những tàu đặt “trọn gói” thì thợ gõ sẽ chà sạch nền để sơn. Công xá không “bèo bọt” lắm: 100.000 đồng/người/ ngày cho công việc “gõ như tụng”. Với “lao động đặc thù” như leo dàn, cọ ba lát (hầm) sẽ tăng thêm 10.000 đồng. Nhưng hai động tác đơn giản này được làm trong môi trường hết sức bí... ôxy. Lối thoát hơi, thoát hiểm duy nhất cho hệ thống két chỉ độ một người chui, ôxy không vô được. Ai lỡ làm dưới két nước phải gánh chịu cái nóng không dưới 46 độ C. Mồ hôi rơi không kịp vuốt mặt.

Cánh thợ ớn nhất khi phải gõ trong hầm tàu. Nếu gọi boong tàu là tầng một thì két nơi thợ làm việc là tầng... âm. Hàng chục chiếc búa đập “cảm tử” vô thân tàu. Âm thanh cộng hưởng nhau, luồn quanh các hệ thống dẫn khí hẹp thành tiếng “boong boong” dội thẳng vào óc. Nếu tàu vệ sinh luôn phần vỏ thì âm thanh trong, ngoài cộng hưởng dội vào đến “ngộp tai”.

Anh Chí (khu phố 1, An Lợi Đông) kể: “Ngán nhất là phải làm cho các tàu chứa phân urê, gỗ. Vì các nơi ấy có hóa chất độc hại. Thường thợ gõ chỉ dám vào sau khi cửa hầm mở được hai, ba tiếng. Nhưng tàu trả hàng nhanh mà vẫn muốn làm vệ sinh nên đành phải vào tàu. Người ở ngoài cầm đầu dây sục khí xuống cho từng người. Làm được năm phút lại phải trồi lên vì ngạt khí. Thậm chí đưa cả quạt xuống để thông mà vẫn khó thở. Về nhà ăn cơm muốn ói. Đi, chân cứ xoay xoay”.

Tai họa luôn là ẩn số khó lường. “Nhẹ nhất là lãng tai. Nặng, nghỉ hẳn, có khi mất mạng!” - ông Bảy Huệ cho biết. Nhiều tai nạn thương tâm đã xảy ra như cái chết của các anh Nguyễn Văn Hòa, Nguyễn Văn Lan bị ngạt khí khi làm vệ sinh két.

Còn chuyện té giàn đã là “bình thường” - các thợ gõ cho biết vậy. Anh Trần Văn Huệ (khu phố 1, An Lợi Đông) bị té vì đứt dây thớt khi đang gõ trên mạn tàu sông Tiền. Cú té ngã khiến anh bị thoát vị đĩa đệm.
Hôm chúng tôi đến nhà. Vợ anh buồn phiền cho biết: “Đưa đi Bệnh viện Chấn thương chỉnh hình, Bệnh viện Nhân dân mà chưa khỏi. Cần 20 triệu đồng phẫu thuật mà không biết mượn đâu!”. Hiện anh Huệ vẫn không lao động gì được. Gánh nặng cơm áo gạo tiền trông chờ vào sức lao động của anh Huệ giờ đành phải bỏ ngang.... /.