Trang thông tin điện tử về An toàn vệ sinh lao động, Cục An toàn lao động

Tỉnh Quảng Ngãi có hơn 37 ngàn công nhân lao động làm việc tại khu Kinh tế Dung Quất và 2 khu công nghiệp Tịnh Phong, Quảng Phú. Phần lớn công nhân không được chủ doanh nghiệp quan tâm thực hiện các quyền lợi theo đúng Luật Lao động...
Khu công nghiệp Tịnh Phong giờ tan tầm, hàng ngàn công nhân đổ ra đường, toả về các khu nhà trọ bình dân. Họ còn rất trẻ, phần đông quê ở các vùng nông thôn tỉnh Quảng Ngãi. Vui chân cùng một nhóm công nhân, chúng tôi ghé vào mấy nhà trọ ngay ở ven Quốc lộ 1A, thị trấn Sơn Tịnh, huyện Sơn Tịnh. Nguyễn Văn Lâm cùng 5 người bạn quê ở huyện Đức Phổ ở chung một căn phòng rộng chừng 15m2 cho biết: "Em ở quê ra, lương tháng được 700.000 – 800.000 đ, điện nước, tiền trọ khoảng 100, chi phí ăn uống nữa, tháng cũng dư 300.000 – 400.000 đ, còn hơn ở quê không có việc làm. Lâu lâu thấy chủ bảo ký hợp đồng thì bọn em ký, chủ bảo làm việc gì thì làm việc đó chớ cũng không có đòi hỏi gì. Sáng đi làm, tối về chứ em cũng không biết thủ tục gì hết trơn. Hồi nào tới giờ bọn em cũng không biết bảo hiểm là cái gì nữa. Lỡ có đau ốm hay rủi có tai nạn thì chắc là mình với gia đình phải tự lo. Bọn em cùng quê ở đây đều thế cả. Đi làm nhà máy rất cực nhưng còn có đồng ra đồng vào, còn hơn ở quê. Thôi kệ, tới đâu thì tới, từ từ tính sau".

Không riêng gì Nguyễn Văn Lâm mà hầu hết người lao động chúng tôi gặp đều kể ra những chuyện thật thà mộc mạc như vậy. Ông Bùi Hoài Ân, Chủ tịch Liên đoàn Lao động tỉnh Quảng Ngãi cho biết: Hiện tại, trong số 37 ngàn lao động ở 2 khu công nghiệp và khu kinh tế Dung Quất Quảng Ngãi, chỉ hơn 20% là được ký hợp đồng lao động từ 12 tháng đến 36 tháng, chủ yếu là hợp đồng dưới 12 tháng. Thực trạng phổ biến là người lao động không được đóng bảo hiểm xã hội và không được hưởng những chính sách liên quan đến quyền lợi thiết thực.

Nguyên nhân chính của thực trạng này từ cả hai phía, chủ doanh nghiệp và người lao động. Về phía chủ doanh nghiệp, tìm mọi cách trốn tránh trách nhiệm đối với người lao động nên chỉ ký hợp đồng ngắn hạn để khỏi phải đóng bảo hiểm và hạn chế các khoản chi phí khác. Công ty Lâm nghiệp Nam Phong, Khu công nghiệp Tịnh Phong trong số 638 lao động, chỉ ký cho 17 người hợp đồng lao động trên 1 năm. Công ty TNHH Đại Dương Xanh, KCN Quảng Phú sử dụng 325 lao động thuờng xuyên nhưng chỉ 90 người được ký hợp đồng lao động quá 12 tháng. Công ty TNHH Hồng Phước, KCN Quảng Phú tuyển dụng 304 lao động vào làm việc theo chế độ hợp đồng ngắn hạn 3 tháng...

Về phía người lao động, số đông là lao động phổ thông ở nông thôn, chỉ mong tìm được việc làm nên vừa không quan tâm, vừa chưa hiểu biết về chế độ chính sách. Vì vậy, người công nhân lao động bị tước bỏ nhiều quyền lợi chính đáng như ký hợp đồng lao động, đóng bảo hiểm, chế độ lương đau ốm, thai sản, thuốc men, đặc biệt là khi xảy ra tai nạn lao động. Trong năm 2006, tại các khu công nghiệp và khu kinh tế Dung Quất xảy ra 8 vụ tai nạn lao động, làm 8 người chết, 12 người bị thương nặng. Từ đầu năm đến nay, 8 vụ tai nạn lao động, làm chết 6 người. Một số doanh nghiệp có tham gia bảo hiểm xã hội nhiệt tình phối hợp với cơ quan chức năng, tìm biện pháp khắc phục hậu quả cho người lao động, còn lại phần lớn tìm cách giấu diếm hoặc có chăng do sức ép của dư luận mà giải quyết để qua chuyện. Mới đây, Sở Lao động Thương binh xã hội Quảng Ngãi tiến hành thanh tra 21 doanh nghiệp tại Khu kinh tế Dung Quất và 2 Khu công nghiệp trong tỉnh về công tác an toàn lao động, xử phạt hành chính 6 doanh nghiệp. Ông Lê Minh Phương, Chánh thanh tra Sở Lao động Thương binh xã hội Quảng Ngãi nêu ý kiến: “Muốn đảm bảo trật tự về trách nhiệm của chủ doanh nghiệp và quyền lợi của người lao động lâu dài phải có biện pháp đồng bộ. Tôi cho rằng khi ký cấp phép hoạt động cho doanh nghiệp, phải có điều khoản ràng buộc về trách nhiệm với người lao động, về an toàn lao động, về bảo hiểm xã hội, đặc biệt là giảm thiểu tai nạn lao đọng thì phải được các cơ quan thẩm quyền tham gia một cách chặt chẽ, chứ khuyến khích đầu tư khôngmà xem nhẹ điều này thì chủ doanh nghiệp sẽ cố tình lờ đi trách nhiệm của mình. Tuy nhiên, đây cần phải có giải pháp mang tính chất đồng bộ, có chế tài nghiêm minh, phải có chính quyền, các đoàn thể mà nhất là tổ chức công đoàn để đảm bảo quyền lợi cho người lao động được”.

Xác định nhất thiết phải có tổ chức công đoàn đại diện cho quyền lợi của công nhân, mấy năm lại đây việc phát triển công đoàn cơ sở tại doanh nghiệp trong Khu công nghiệp và Khu kinh tế được đặc biệt quan tâm. Quảng Ngãi đã thành lập Công đoàn các Khu công nghiệp với 19 công đoàn cơ sở. Khu Kinh tế Dung Quất hình thành 10 công đoàn cơ sở và chuẩn bị tiến tới thành lập Công đoàn trên cơ sở. Tuy tỉ lệ đoàn viên công đoàn trong công nhân lao động mới chiếm khoảng 20 đến 40% nhưng tổ chức công đoàn cơ sở tác động tích cực đối với cả hai phía: người lao động và chủ doanh nghiệp. Công ty cổ phần may Đại Cát Tường ở khu công nghiệp Tịnh Phong, có gần một ngàn công nhân, trước kia từng xảy ra đình công vì điều kiện lao động kém và giải quyết không thoả đáng chế độ thanh toán làm thêm ca, làm ngoài giờ. Công ty cổ phần may Đại Cát Tường đã thành lập công đoàn cơ sở với 27 tổ công đoàn, 720 đoàn viên. Mới đây, 519 công nhân đã ký hợp đồng lao động từ 12 tháng trở lên và đóng bảo hiểm xã hội. Điều kiện lao động và thu nhập được cải thiện, quan hệ giữa người lao động và chủ doanh nghiệp cũng trở nên hài hoà hơn.

Ông Lê Hoàng, Chủ tịch Công đoàn Công ty cổ phần may Đại Cát Tường cho biết: “Tất cả các tổ trưởng tổ công đoàn là chuyền trưởng, tổ trưởng sản xuất trong sinh hoạt hàng ngày và đặc biệt là sinh hoạt cuối tuần nắm bắt được những vấn đề vướng mắc, nảy sinh trong công nhân, nhất là những thắc mắc, kiến nghị của công nhân với Phân xưởng, với Ban giám đốc. Nếu những vướng mắc đó Phân xưởng không giải quyết được thì đầu tuần tổng hợp lại, phản ánh lên lãnh đạo công ty và lãnh đạo công ty trực tiếp giải quyết dứt điểm, thoả đáng không để dây dưa kéo dài. Điều này góp phần quan trọng vào việc ổn định được sản xuất của Công ty”.

Tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho người lao động, đồng thời tác động đến chủ doanh nghiệp là việc làm đòi hỏi sự kiên trì. Ông Đỗ Quang Khanh, Phó Chủ tịch Công đoàn các Khu công nghiệp Quảng Ngãi nói: “Phải cố gắng vận động, thuyết phục công nhân viên chức và chủ doanh nghiệp thực hiện đúng theo Luật Lao Động, Bảo hiểm xã hội và Nghị định 135 của Thủ tướng Chính phủ. Còn nhiều cái khó, nhưng không thể không làm, phải kiên trì từng bước một và là một quá trình chứ không phải là ngày một ngày hai. Trước mắt chúng tôi tập trung vận động để tất cả các doanh nghiệp đều có tổ chức công đoàn và phát triển mạnh hơn nữa đoàn viên công đoàn trong công nhân lao động”.

Cùng với nỗ lực của tổ chức công đoàn, của bản thân người lao động và doanh nghiệp, cần phải tăng cường hơn nữa vai trò của cơ quan quản lý nhà nước thông qua việc thanh tra, kiểm tra, xử lý thật nghiêm các trường hợp vi phạm Luật Lao động. Tỉnh Quảng Ngãi đang từng bước phấn đấu nâng cao chất lượng đời sống và điều kiện làm việc tại các khu công nghiệp, khu kinh tế, đảm bảo quyền lợi chính đáng cho người lao động, góp phần đẩy mạnh công cuộc phát triển kinh tế xã hội của địa phương./.
Phan Thanh Hằng