Trang thông tin điện tử về An toàn vệ sinh lao động, Cục An toàn lao động

Nếu như trước đây, Quỳ Hợp (Nghệ An) nổi tiếng với nhiều loài gỗ quý, đá đỏ... thì bây giờ vùng đất này đang ấp ủ giấc mộng tỉ phú của nhiều người với đá trắng, quặng thiếc. Có người đã phải thốt lên rằng, ở Quỳ Hợp, cả làng đi đào đá, cả xã đi bới thiếc. Và, những đá trắng, quặng thiếc ấy cũng đang từng ngày cướp đi sinh mạng của nhiều người dân lao động.

Cứ mỗi sáng, từng tốp công nhân lại hì hục vào rừng. Người bản địa, người tứ xứ, họ trở dậy từ nhà riêng, từ những khu lán trại tuềnh toàng, tạm bợ, thôi thì đủ kiểu cứ như trẩy hội. Trong đoàn người ra đi ấy, chiều nay biết ai không bao giờ về nữa(?). Chúng tôi có mặt ở khu mỏ dốc bản Ngọc, thuộc địa phận xã Châu Hồng khi trời còn mù sương.

Trên đỉnh núi, mây giăng kín cả một vùng, lưng chừng thì đến đêm mới hết mịt mùng bụi đá, còn mặt đường thì hình như không ngơi nghỉ. Những chuyến xe đủ chủng loại thi nhau bấm còi inh ỏi, ngày nắng không khi nào hết bụi, ngày mưa bùn đất tung toé. Mặt đường nham nhở, không còn thể gọi là ổ gà hay ổ voi như ta vẫn thường nói, mà phải ví với ổ khủng long mới xứng đáng.

Chúng tôi theo chân một tốp công nhân vào mỏ. Không hỏi han, không giới thiệu, chỉ biết lẳng lặng quan sát. Chừng hơn 7 giờ sáng, một anh quay khởi động chiếc máy nổ, cả khu rừng bắt đầu náo loạn. Tiếng máy, tiếng xe rồi tiếng người la lối... một thứ âm thanh hỗn tạp, kinh dị. Rùng rợn nhất là thỉnh thoảng trong bản nhạc hổ lốn ấy lại được điểm những tiếng ùng oàng, chát chúa. "Cẩn thận, họ nổ mìn đấy" - anh bạn nhắc tôi. Vài ba người nấp sau một tảng đá to, chờ cho đá bắn xong lại chạy về vị trí, tiếp tục chĩa mũi khoan cho một đợt nổ mới. Mà lạ quá, công nhân thì người mũ mềm, kẻ mũ cối, người dép tông, kẻ dép lê... cứ thế cheo leo không kính, không khẩu trang...

Tôi chú ý nhất là hai người thợ khoan đang vắt vẻo trên cao, người mũ mềm, người mũ cối vừa tì chặt mũi khoan, vừa to nhỏ chuyện gì đó. Trên đầu, cả khối đá to tướng, lơ lửng, không biết nó sẽ rơi vào lúc nào. Nếu ngay bây giờ thì cả chúng tôi cũng khó thoát, đừng nói gì những người kia. Thấy tôi băn khoăn, anh bạn kể chuyện: Năm trước ở Thung Khẳng, 5 công nhân của Cty Hải Hà bị một tảng đá hổng chân "chở" đi luôn, không còn một ai sống sót.

Con đường từ thị trấn Quỳ Hợp lên xã Châu Tiến chừng hơn 20km, thế mà có không biết bao nhiêu điểm khai thác quặng thiếc, bên bờ ruộng, dưới lòng khe, tất cả đang nham nhở. Từ trên cao, tôi thấy những con người li ti, lố nhố đằm mình trong những vũng nước đục ngầu. Rồi đội quân "nhảy dù" tay cuốc, tay bạng không biết bao nhiêu mà kể. Ông Quang Văn Tính - Bí thư Đảng uỷ xã Châu Tiến - tuyệt đối không cho tôi vào vùng mỏ, vì theo ông là hết sức nguy hiểm. Ông thành thật nói: "Ở xã tôi bây giờ triển khai dự án việc làm khó lắm. Bà con cứ so sánh thu nhập từ dự án giỏi lắm cũng chỉ 30.000 đồng/ngày, trong lúc một ngày vác cuốc đi bới thiếc là đã có cả trăm nghìn". Và rồi ông cũng không chối bỏ sự thật: "Tai nạn nhiều quá, trật tự trị an khó quản lý. Mới đây thôi, một anh người Quỳ Châu làm cho DN tư nhân Hà Cương bị chết do vỡ bờ be, bới mãi mới lấy được xác".

Tôi đành phải lộn về xã Châu Hồng để tận mắt chứng kiến cảnh làm thiếc. Khu mỏ Thung Nguộc có hai Cty đang khai thác là Lam Hồng và Ngoan Cường. Đúng là cảnh trên đá, dưới thiếc, ngổn ngang, nham nhở. Anh Nguyễn Việt Anh - phụ trách khai thác của Cty Lam Hồng - cho biết, Cty này có 40 công nhân. Hầu hết đều từ người nơi khác đến, Cty không ký hợp đồng lao động vì họ chỉ làm việc thời vụ. Bảo hộ lao động thì có trang bị, nhưng ý thức chấp hành của công nhân về việc này chưa cao. Còn về hiệu quả, anh từ tốn: "Bọn em làm quặng sa khoáng nên không ăn thua".

Thấy tôi chăm chăm vào miệng hầm ở lưng chừng núi gần đó, Việt Anh cho biết: Đó là khu vực khai thác của Cty Ngoan Cường. Họ đang đào tiếp một hầm nữa. Miệng hầm há hốc, từ trong sâu ló ra một sợi cáp đơn điệu, mỏng manh. Vài ba người lom khom bò vào hầm, từ sợi cáp ấy đều đặn nhả ra từng thùng đất đá. Việt Anh giải thích: Đó là cách vận chuyển quặng ra ngoài hầm nhanh nhất và rẻ nhất. "Làm lộ thiên còn tai nạn chết người, làm hầm chắc nguy hiểm lắm" - tôi buột miệng? Việt Anh không dám "phát ngôn", chỉ lẳng lặng và cười. Tôi hiểu lý do cậu ta phải "câm", Chủ tịch xã Châu Quang Nguyễn Văn Thọ đã nói đầu giờ: "Sập hầm là khó mà tránh khỏi. Người địa phương mình bị chết thì còn biết. Mấy người từ Thái Nguyên vào, nếu chết là chủ cho gói xác về quê luôn trong đêm".

Chúng tôi tìm đến nhà ông Dương Công Sự - bố của nạn nhân Dương Công Nhận, 30 tuổi, ở xóm Hoa Thành, xã Châu Quang. Màu tang tóc vẫn còn trĩu nặng trong ngôi nhà đơn sơ này. Ông ngậm ngùi: "Mình là dân lao động, cần việc làm. Không may bị tai nạn, biết trách ai bây giờ".

Cũng tại xã Châu Quang, gia đình ông Thái Duy Ngọc vừa đứt ruột tiễn đưa anh Thái Duy Bình - 23 tuổi, con trai độc nhất về nơi chín suối. Ông Ngọc than vãn: "Số nhà mình đen thì phải chịu". Ông cho biết, anh Bình vừa mới vào làm cho HTX Thanh An được hai tháng thì bị tai nạn. Hôm đó khoảng hơn 5 giờ chiều, Bình đang cố cho máy ngoạm nốt một tảng đá nữa thì nó bất ngờ lăn xuống, đè bẹp cả máy và người. "Nhưng nếu thằng Bình không bị thì sáng mai chưa biết bao nhiêu công nhân bị lấp, vì tảng đá to đến hàng trăm khối đã bị hổng chân" - ông Ngọc nghẹn ngào.

Với tôi, hình ảnh của anh Nhận, anh Bình chết thảm cứ hiển hiện trước mắt. Cả câu chuyện của anh Thọ - Chủ tịch xã nữa: "Có khi sập hầm chết hàng loạt người, chính quyền cử người vào kiểm tra thì các chủ mỏ chỉ cho bới khơi khơi để chờ đến đêm, khi cán bộ mình rút rồi thì họ lại đào lên và gói xác chở đi, làm sao mà biết có bao nhiêu người chết". Rồi còn nhiều trường hợp khác nữa như con thầy Cương, con bà Thư, em chị Hà... và chiều nay, ngày mai..., biết ai sẽ là người ra đi tiếp theo trong réo rắt của thứ âm thanh ai oán(?!).

Xin được dẫn lời của đồng chí Nguyễn Văn Nhung - Chủ tịch LĐLĐ huyện Quỳ Hợp - về giải pháp giảm thiểu tai nạn lao động: Tôi đề nghị ngoài việc tuyên truyền vận động người lao động, chủ DN, các cơ quan chức năng cần tăng cường kiểm tra về quy trình, quy phạm khai thác mỏ. Cần phải có biện pháp mạnh để răn đe như thu hồi, đình chỉ khai thác đối với các doanh nghiệp vi phạm an toàn lao động, vi phạm quy trình khai thác mỏ, để xảy ra nhiều tai nạn!